KUCHING, 24 Oktober: Penamaan calon Pilihan Raya Negeri (PRN) Sarawak ke-13 berkemungkinan berlangsung pada 28 November atau 5 Disember ini, dengan hari pengundian masing-masing pada 12 atau 19 Disember.
Ini berdasarkan perbandingan pola pilihan raya negeri terkini, tempoh berkempen dan pertimbangan kalendar.
Dua tarikh itu menjadi antara kemungkinan yang boleh diteliti ketika Sarawak memasuki fasa persediaan menghadapi PRN selepas Dewan Undangan Negeri (DUN) dibubarkan berkuat kuasa esok, 26 Oktober.
Pada pemerhatian Utusan Sarawak, pemilihan tarikh berkenaan bukan sekadar berdasarkan pengiraan hari selepas pembubaran DUN, sebaliknya mengambil kira bagaimana Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) menyusun jadual pilihan raya di negeri lain, termasuk tempoh antara penamaan calon dengan hari pengundian serta kecenderungan menetapkan pengundian pada hujung minggu.
Jika senario pertama digunakan, penamaan calon pada Sabtu, 28 November akan diikuti hari pengundian pada Sabtu, 12 Disember, dengan tempoh berkempen 14 hari.
Senario kedua pula meletakkan penamaan calon pada Sabtu, 5 Disember, sebelum pengundian pada Sabtu, 19 Disember, juga dengan sela masa yang sama.
Kedua-dua pasangan tarikh itu menarik untuk diteliti kerana sepadan dengan tempoh kempen 14 hari yang digunakan dalam PRN Johor dan Negeri Sembilan pada 2026, selain menjadi asas untuk membina kemungkinan jadual pilihan raya Sarawak.
Namun, ia masih berupa spekulasi bukannya tarikh yang telah ditetapkan secara rasmi oleh SPR.
Perbandingan dengan PRN Melaka, Johor dan Negeri Sembilan tahun ini menunjukkan bahawa tempoh antara pembubaran DUN dengan penamaan calon berbeza mengikut negeri.
Johor merekodkan tempoh 26 hari, Melaka 38 hari, manakala Negeri Sembilan mengambil masa 43 hari.
Perbezaan itu memperlihatkan bahawa tiada satu tempoh tetap yang semestinya digunakan bagi setiap pilihan raya negeri.
Oleh itu, rekod tersebut lebih sesuai digunakan sebagai julat perbandingan untuk menguji kemungkinan tarikh, bukannya formula yang boleh menentukan jadual PRN Sarawak secara tepat.
Pengalaman Sarawak sendiri pada 2021 turut wajar diberikan perhatian kerana ia membolehkan perbandingan dibuat berdasarkan proses pilihan raya negeri yang sama.
Ketika itu, DUN Sarawak dibubarkan berikutan penamatan darurat pada 3 November, sebelum SPR menetapkan 6 Disember sebagai hari penamaan calon dan 18 Disember sebagai hari mengundi.
Tempoh berkempen ketika itu ialah 12 hari, manakala pengundian berlangsung pada Sabtu. Penamaan calon pula diadakan pada Isnin, menunjukkan bahawa pemilihan hari untuk proses pencalonan tidak semestinya mengikuti hari pengundian.
Bagaimanapun, PRN 2021 berlangsung dalam keadaan luar biasa susulan pandemik Covid-19 dan pelaksanaan darurat di Sarawak.
Faktor tersebut menyebabkan garis masa pilihan raya ketika itu tidak boleh dibandingkan secara langsung dengan keadaan semasa tanpa mengambil kira perbezaan konteks perundangan dan pentadbiran.
Namun, rekod 2021 tetap berguna untuk memahami bagaimana jadual pilihan raya Sarawak pernah disusun, khususnya dari segi tempoh kempen dan pemilihan hari mengundi.
Apa pun, perkembangan semasa serta keputusan rasmi SPR perlu diberikan keutamaan dalam menentukan sama ada pola yang hampir sama akan digunakan sekali lagi.
Satu lagi pertimbangan ialah kedudukan hari dalam kalendar. Kedua-dua tarikh pengundian yang dicadangkan, iaitu 12 dan 19 Disember, jatuh pada Sabtu, selari dengan hari pengundian bagi PRN Melaka, Johor dan Negeri Sembilan pada 2026 serta PRN Sarawak pada 2021.
Bagaimanapun, pemilihan Sabtu sebagai satu ketetapan tidak semestinya diikuti. Sebaliknya, ia merupakan pertimbangan praktikal dalam membina senario tarikh, sementara keputusan sebenar bergantung pada penyusunan jadual oleh SPR dan keperluan operasi pilihan raya.
Faktor perundangan pula menjadi pertimbangan yang lebih utama. Berdasarkan Perkara 21(4) Perlembagaan Negeri Sarawak, pilihan raya perlu diadakan dalam tempoh 60 hari selepas pembubaran DUN.
Jika pembubaran berkuat kuasa pada 26 Oktober, tempoh itu menjadikan penghujung Disember sebagai sempadan masa penting dalam menilai kemungkinan jadual pilihan raya.
Dalam konteks itu, senario pengundian pada 12 Disember memberikan ruang masa yang lebih panjang sebelum penghujung tempoh berkenaan, manakala pengundian pada 19 Disember lebih hampir kepada had masa tersebut.
Kedua-duanya boleh diuji dari sudut kalendar, tetapi kesesuaian dan kebolehlaksanaan setiap senario tetap perlu mengambil kira keputusan rasmi SPR serta pengiraan perundangan yang tepat.
Begitu pun, kekuatan analisis tarikh pilihan raya bukan terletak pada ketepatan meneka satu tarikh semata-mata, tetapi pada keupayaan menjelaskan mengapa sesuatu tarikh munasabah untuk dipertimbangkan berdasarkan rekod dan fakta yang ada.
Atas asas itu, 28 November dengan pengundian pada 12 Disember, atau 5 Disember dengan pengundian pada 19 Disember, dikemukakan sebagai dua kemungkinan untuk menilai jadual PRN Sarawak Ke-13.
Kedua-dua senario mempunyai asas perbandingan dari segi tempoh kempen dan kedudukan hari dalam kalendar, tetapi belum boleh dianggap sebagai gambaran muktamad jadual pilihan raya.
Akhirnya, pengumuman SPR akan menentukan tarikh sebenar penamaan calon, pengundian awal, tempoh berkempen dan hari pengundian biasa.
Sehingga itu, perbandingan sejarah dan pengiraan kalendar kekal sebagai alat analisis untuk meneliti kemungkinan, bukannya pengganti kepada keputusan rasmi pihak berkuasa pilihan raya.
Oleh Shahrul Qaizat
