SABAN masa kita dihidangkan dengan berita bergambar mengenai langkah Pihak Berkuasa Tempatan (PBT) terutama majlis perbandaran dan dewan bandaraya menurunkan iklan haram di kawasan pentabiran masing-masing di Kuching, Sibu dan Miri selain bandar pinggiran kota.
Beratus atau ribuan iklan haram termasuk iklan pinjam wang Ah Long atau ceti haram diturun dan ditanggalkan. Selepas operasi ‘pembersihan’, tiang lampu, utiliti awam, papan tanda jalan, jejantas serta pelbagai kemudahan awam kelihatan bersih, tidak semak tetapi beberapa minggu atau bulan kemudian, tampalan kembali menjelma.
Terbaharu minggu lepas, sebanyak 10,158 bahan iklan haram berjaya diturunkan oleh Majlis Bandaraya Miri (MBM) menerusi operasi penguatkuasaan yang dikatakan dilaksanakan secara berterusan di seluruh kawasan pentadbiran pihak berkuasa tempatan itu.
Laporan media menyebut majoriti bahan iklan berkenaan membabitkan iklan peminjam wang tidak berlesen atau Ah Long yang dipasang secara haram pada tiang lampu, utiliti awam, papan tanda jalan, jejantas serta pelbagai kemudahan awam tanpa kebenaran.
Menurut MBM tindakan penguatkuasaan itu dilaksanakan selaras dengan Undang-Undang Kecil Iklan 2012 yang memperuntukkan setiap pemasangan bahan iklan hendaklah memperoleh kelulusan atau permit yang sah daripada pihak berkuasa tempatan sebelum dipamerkan kepada orang awam.
Tetapi satu persoalan penting yang sentiasa berlegar dalam minda orang ramai ialah mengapa pihak PBT tidak terus telefon nombor pada iklan dan ambil tindakan termasuk denda?
Jika PBT tidak berbuat demikian, esok lusa akan muncul lagi iklan haram memenuhi tiang lampu, dinding premis perniagaan dan di bangunan awan lain.
Menurunkan iklan hanya menghapuskan simptom; kalau nombor telefon pada iklan masih ada, PBT sepatutnya boleh menggunakan nombor itu sebagai petunjuk siasatan, tertakluk kepada kuasa dan prosedur undang-undang.
Mengapa tidak terus telefon nombor pada iklan?
Beberapa kemungkinan:
- Nombor telefon belum semestinya membuktikan siapa yang memasang iklan. PBT perlu mengenal pasti pihak yang bertanggungjawab dan mempunyai bukti yang boleh menyokong tindakan penguatkuasaan.
- Pemilik nombor mungkin bukan pemasang iklan haram. Contohnya, nombor itu milik ejen, pekerja atau syarikat yang menggunakan perkhidmatan pihak lain untuk memasang iklan.
- Perlu ikut prosedur penguatkuasaan. Jika PBT mahu mengeluarkan kompaun, notis atau membawa kes ke mahkamah, mereka biasanya perlu mempunyai asas bukti yang mencukupi — bukan sekadar andaian berdasarkan nombor telefon.
- Tetapi nombor itu boleh menjadi titik mula siasatan. PBT boleh merekod gambar iklan, nombor telefon, lokasi dan masa; kemudian cuba menghubungi pihak berkenaan untuk mendapatkan maklumat. Jika didapati mereka bertanggungjawab, barulah tindakan lanjut boleh dipertimbangkan.
Jadi, adakah cukup sekadar cabut iklan? Tidak semestinya.
Kalau iklan haram di tiang lampu/pokok dicabut hari ini, esok orang yang sama boleh tampal lagi.
Maka pendekatan yang lebih berkesan ialah:
Kesan iklan → rekod nombor → siasat pemilik/pengiklan → kenal pasti pihak bertanggungjawab → kompaun/dakwa jika ada asas → baru turunkan iklan.
Ini sebenarnya boleh dijadikan persoalan kepada PBT:
Kalau nombor telefon terpampang jelas pada iklan yang dipasang secara haram, mengapa PBT hanya menurunkan iklan tetapi tidak menggunakan nombor tersebut sebagai pintu masuk untuk mengenal pasti dan mengambil tindakan terhadap pengiklan?
Oleh itu ramai juga memberi pendapat ‘turunkan iklan sahaja tidak menyelesaikan masalah. PBT perlu memburu pihak yang memasang atau mengiklankan, bukam sekadar membuang poster.’
Apa kata Undang-Undang Kecil Iklan 2012?
Didapati undang-undang itu sebenarnya memberi PBT asas yang agak kuat untuk pergi lebih jauh daripada sekadar menurunkan iklan.
- Nombor telefon pada iklan memang boleh menjadi petunjuk siasatan.
Seksyen 2 (2) undang-undang kecil sangat menarik: ‘Person exhibiting the advertisement’ (Orang/pihak yang mempamerkan iklan) bukan hanya orang yang menampal poster. Ia turut merangkumi orang yang menyebabkan iklan itu dipamerkan, termasuk pihak yang barang, perniagaan, profesion atau acaranya dipromosikan.
Maksud mudahnya: ‘Orang yang menampal tidak semestinya satu-satunya pihak yang boleh dipertanggungjawabkan.
Contoh: Poster ‘Rumah untuk disewa’ – 019-xxxxxxx. PBT boleh menjadikan nombor ini sebagai ‘lead’ untuk mengenal pasti pihak yang mendapat manfaat daripada iklan tersebut.
Tetapi perlu dibezakan: undang-undang tidak menyatakan secara khusus ‘PBT wajib telefon nombor telefon pada poster’. Jadi kita tidak boleh mengatakan PBT mesti menelefon. Sebaliknya, nombor itu secara praktikal boleh menjadi salah satu petunjuk untuk siasatan.
Malah Seksyen 21 undang-undang kecil itu secara jelas menyebut orang yang menyebabkan iklan dipamerkan.
Kelemahan pencegahan
Ia membolehkan PBT mengeluarkan notis untuk membuang iklan yang tidak berlesen. Notis itu boleh disampaikan kepada pemilik/penduduk tanah atau bangunan; orang yang menyebabkan iklan itu dipamerkan, bangunan, jika PBT mengetahuinya.
Jadi, undang-undang itu sendiri membezakan antara lokasi iklan dengan pihak yang menyebabkan iklan tersebut dipasang.
Kalau hanya cabut poster, memang ada kelemahan dari sudut pencegahan.
Seksyen 21 Undang-Undang Kecil Iklan 2012 membolehkan PBT mengarahkan iklan haram dibuang. Jika notis tidak dipatuhi, ia membolehkan PBT atau pegawainya masuk ke tanah/bangunan pada waktu munasabah untuk menjalankan kerja atau membuang iklan tersebut. Kosnya pula boleh ditanggung oleh pihak yang mempamerkan iklan.
Tetapi hukuman bagi pelanggaran undang-undang kecil itu jauh lebih berat daripada sekadar kos mencabut poster.
Seksyen 28 undang-undang kecil itu memperuntukkan denda sehingga RM5,000 atau penjara sehingga enam bulan, dan bagi kesalahan berterusan, tambahan sehingga RM200 sehari.
Persoalannya: Kalau PBT hanya cabut poster, apakah mekanisme untuk memastikan pihak yang memasang atau menyebabkan iklan itu dipamerkan tidak mengulangi perbuatan yang sama?
Sebenarnya poster pun tidak boleh ditampal sesuka hati kerana Seksyen 16 undang-undang kecil itu menyatakan poster tidak boleh dipamerkan kecuali di tempat yang disediakan PBT atau struktur lain yang diluluskan PBT.
Jadi kalau poster ditampal pada pokok, tiang lampu, kemudahan awam dan dinding awam, ia bukan sekadar isu ‘tak ada permit’. Lokasi dan cara pemasangan itu sendiri boleh menjadi isu di bawah undang-undang kecil tersebut.
Apabila PBT menemui poster atau iklan tanpa permit yang mempunyai nombor telefon atau nama syarikat yang jelas, adakah PBT akan menyiasat nombor telefon atau pihak yang mendapat manfaat daripada iklan tersebut atau tindakan hanya setakat menurunkan iklan?
Soalan seterusnya, jika nombor telefon itu boleh digunakan untuk mengenal pasti pihak yang menyebabkan iklan dipasang, mengapa tindakan tidak diteruskan terhadap pihak terbabit supaya kesalahan tidak berulang?
Ini kerana Undang-Undang Kecil Iklan 2012 bukan hanya memberi kuasa untuk membuang iklan, ia juga menyediakan rangka untuk mengenal pasti pihak yang menyebabkan iklan itu dipamerkan dan mengenakan penalti.
Kita berharap tiada lagi gambar menurunkan iklan semata-mata selepas ini. Mungkin kita ingin melihat gambar pegawai PBT sedang menelefon dari bawah pokok, berdasarkan nombor-nombor yang ditampal ah long atau sesiapa sahaja, secara haram di dinding premis perniagaan.
- Penulis adalah Penasihat Editorial Eksekutif Utusan Sarawak
