DALAM setiap musim pilihan raya, pembangunan sering diterjemahkan melalui angka yang besar.
Projek bernilai jutaan ringgit, pembinaan jalan raya, jambatan, kemasukan pelaburan dan pelaksanaan pelbagai inisiatif menjadi antara ukuran kemajuan sesebuah negeri.
Tetapi bagi rakyat biasa, pembangunan turut mempunyai ukuran yang lebih dekat dengan kehidupan seharian.
Berapa banyak wang yang masih berbaki selepas membeli keperluan dapur? Adakah perjalanan ke tempat kerja semakin mudah? Mampukah anak-anak memperoleh pekerjaan selepas menamatkan pengajian?Paling penting, adakah kehidupan hari ini lebih baik berbanding lima tahun lalu?
Persoalan sedemikian wajar menjadi sebahagian daripada renungan menjelang Pilihan Raya Negeri (PRN) Sarawak Ke-13, ketika negeri ini bersedia melalui satu lagi proses demokrasi selepas pembubaran Dewan Undangan Negeri (DUN) berkuat kuasa 26 Oktober lalu.
Pada PRN Ke-12 yang berlangsung pada 18 Disember 2021, Gabungan Parti Sarawak (GPS) memperoleh mandat besar apabila memenangi 76 daripada 82 kerusi DUN.
Keputusan tersebut menjadi asas kepada pentadbiran negeri sepanjang penggal yang kini telah berakhir.
Hampir lima tahun kemudian, landskap pembangunan dan kehidupan masyarakat melalui pelbagai perubahan.
Sarawak meneruskan agenda pembangunan ekonomi, memperkukuh jaringan infrastruktur serta memberikan perhatian kepada pendidikan, teknologi dan penyediaan kemudahan awam.
Dalam menilai perjalanan sepanjang tempoh tersebut, persoalan yang lebih besar bukan sekadar berapa banyak pembangunan dilaksanakan, tetapi sejauh mana kemajuan tersebut membawa manfaat yang dapat dirasai oleh masyarakat secara menyeluruh.
Pembukaan Jambatan Batang Paloh pada 30 Oktober lalu, misalnya, merupakan contoh perubahan nyata dalam sistem perhubungan kawasan pesisir Sarawak.
Kemudahan itu menggantikan kebergantungan kepada perkhidmatan feri di laluan tersebut dan menyediakan akses jalan raya yang lebih mudah kepada penduduk Pulau Bruit.
Pencapaian sedemikian mempunyai kepentingan tersendiri kerana pembangunan infrastruktur mampu mengurangkan kekangan perjalanan, melancarkan pergerakan barangan dan memperluas hubungan antara kawasan luar bandar dengan pusat pertumbuhan ekonomi.
Bagaimanapun, manfaat sesebuah projek tidak seharusnya dinilai hanya berdasarkan kejayaan menyiapkannya.
Keberkesanan jangka panjang turut bergantung kepada penyelenggaraan, keselamatan, kegiatan ekonomi setempat dan kemampuan masyarakat memanfaatkan kemudahan yang disediakan.
Hubungan jalan raya yang lebih baik sememangnya membuka akses kepada pasaran, tetapi peluang meningkatkan pendapatan masih memerlukan sokongan daripada aspek modal, kemahiran, teknologi dan daya saing.
Justeru, kemajuan fizikal dan sosioekonomi perlu bergerak seiring bagi memastikan manfaat pembangunan dapat dikekalkan.
Perkara ini menjadi semakin penting apabila kos sara hidup terus menjadi sebahagian daripada perbincangan masyarakat.
Perubahan harga barangan mungkin dipengaruhi pelbagai faktor ekonomi, namun kesannya tetap berkait rapat dengan kuasa beli dan kemampuan isi rumah mengurus perbelanjaan.
Bagi keluarga yang mempunyai tanggungan, kestabilan pendapatan dan perbelanjaan harian merupakan antara perkara utama dalam menentukan tahap kesejahteraan.
Pertumbuhan ekonomi negeri mempunyai nilai penting, tetapi pencapaiannya juga wajar diteliti bersama keadaan kehidupan masyarakat.
Di kawasan luar bandar, sektor pertanian dan perikanan masih menjadi sumber ekonomi sebahagian penduduk.
Keupayaan menghasilkan produk sahaja tidak mencukupi sekiranya pengusaha terus berdepan cabaran mendapatkan pasaran, mengurus kos operasi atau meningkatkan nilai hasil jualan.
Keadaan tersebut memperlihatkan bahawa pembangunan ekonomi memerlukan pendekatan menyeluruh.
Pengumuman pelaburan dan pembinaan kemudahan baharu perlu disusuli pelaksanaan yang berkesan supaya peluang yang diwujudkan dapat dimanfaatkan oleh masyarakat setempat.
Sementara itu, generasi muda membawa dimensi berbeza dalam menentukan keutamaan pembangunan.
Peluang pendidikan yang semakin luas perlu diselaraskan dengan keperluan pasaran pekerjaan supaya kelayakan akademik dan kemahiran yang diperoleh mampu membuka laluan kerjaya bersesuaian.
Anak muda bukan sahaja memerlukan pekerjaan, malah mengharapkan peluang membina kehidupan yang lebih stabil.
Kewujudan industri baharu dan sektor ekonomi bernilai tinggi perlu disertai usaha menyediakan tenaga kerja tempatan yang mempunyai kemahiran sepadan dengan kehendak industri.
Tetapi persoalan turut timbul mengenai kemampuan kawasan luar bandar menyediakan peluang pekerjaan yang mencukupi.
Jika pertumbuhan ekonomi terlalu tertumpu di pusat bandar, jurang peluang antara kawasan boleh terus menjadi cabaran walaupun jaringan perhubungan semakin bertambah baik.
Dalam bidang kesihatan pula, pembangunan tidak hanya boleh diukur melalui jumlah kemudahan yang tersedia.
Kemudahan mendapatkan rawatan, bilangan petugas, jarak perjalanan dan kemampuan memenuhi keperluan masyarakat merupakan antara elemen penting dalam menentukan keberkesanan penyampaian perkhidmatan.
Bagi kawasan pedalaman dan penempatan yang jauh daripada pusat bandar, soal akses masih mempunyai kepentingan tersendiri.
Urusan mendapatkan perkhidmatan yang mungkin dianggap mudah oleh masyarakat bandar boleh memerlukan perancangan perjalanan, masa dan perbelanjaan tambahan bagi penduduk di kawasan terpencil.
Begitu juga dengan pendidikan dan capaian digital. Kemajuan teknologi membuka pelbagai peluang baharu, tetapi manfaatnya bergantung kepada ketersediaan infrastruktur, kemampuan memiliki peranti dan tahap kemahiran pengguna untuk memanfaatkan kemudahan tersebut.
Hakikatnya, Sarawak mempunyai latar geografi, kepelbagaian masyarakat dan tahap pembangunan kawasan yang berbeza.
Oleh itu, sesuatu dasar yang berkesan di bandar tidak semestinya menghasilkan kesan serupa di kawasan pesisir, pedalaman atau penempatan yang mempunyai cabaran perhubungan tersendiri.
Perbezaan inilah yang menjadikan penilaian terhadap pembangunan perlu mengambil kira keperluan setempat.
Pencapaian pada peringkat negeri boleh diperhatikan melalui petunjuk ekonomi dan pelaksanaan dasar, manakala keberkesanannya pada peringkat akar umbi perlu dinilai melalui penyampaian perkhidmatan serta perubahan kehidupan masyarakat.
Pada masa sama, usaha memperkukuh kedudukan ekonomi Sarawak, pelaksanaan agenda pembangunan jangka panjang dan tuntutan hak negeri berdasarkan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) mempunyai kepentingan terhadap hala tuju pentadbiran negeri.
Namun, perbincangan mengenai kedudukan Sarawak pada peringkat Persekutuan dan pencapaian ekonomi negeri juga perlu dihubungkan dengan persoalan bagaimana hasil kemajuan dapat diterjemahkan kepada perkhidmatan, peluang dan kesejahteraan yang lebih meluas.
Menjelang PRN Ke-13, pentadbiran sepanjang penggal lalu menjadi sebahagian daripada penelitian awam.
Pihak yang pernah memegang mandat mempunyai rekod pentadbiran untuk dinilai, manakala parti serta calon lain mempunyai ruang mengemukakan pandangan, cadangan dasar dan pendekatan alternatif.
Dalam proses demokrasi, kedua-dua aspek tersebut penting. Pencapaian perlu dinilai berdasarkan fakta, kelemahan diteliti secara adil, manakala cadangan baharu diperiksa dari sudut kemampuan pelaksanaan, kesesuaian peruntukan dan manfaat jangka panjang.
Perbahasan politik juga tidak seharusnya terbatas kepada pertukaran tuduhan atau pertandingan slogan.
Persoalan mengenai ekonomi, pendidikan, kemudahan kesihatan, pembangunan luar bandar dan kecekapan pentadbiran mempunyai kepentingan yang jauh melangkaui tempoh kempen pilihan raya.
Dalam era media sosial, masyarakat terdedah kepada pelbagai pandangan, dakwaan dan kandungan politik yang tersebar dengan pantas.
Keadaan ini menjadikan ketelitian terhadap sumber maklumat, pemisahan antara fakta dengan pendapat dan budaya perbincangan berhemah semakin penting.
Hampir lima tahun merupakan tempoh yang bermakna untuk meneliti arah pembangunan Sarawak, mengenal pasti pencapaian yang telah direalisasikan dan memahami cabaran yang masih memerlukan penyelesaian.
Tiada satu ukuran tunggal yang mampu menggambarkan keseluruhan pengalaman masyarakat di negeri yang begitu luas dan pelbagai ini
Kerana dalam perjalanan sebuah negeri, kemajuan bukan hanya tentang sejauh mana jalan raya dibina, setinggi mana bangunan didirikan atau sebesar mana pelaburan diumumkan.
Kemajuan juga tentang sejauh mana peluang dapat diperluas, kehidupan dapat dipermudah dan masa depan dapat dibina dengan lebih terjamin.
Selepas hampir lima tahun, persoalan tentang apa yang benar-benar berubah bukan sekadar renungan menjelang pilihan raya, tetapi satu ukuran berterusan terhadap makna pembangunan itu sendiri.
Oleh Earl Anek
