SARIKEI, 19 Oktober: Pembangunan wilayah tengah Sarawak berpotensi membentuk rangkaian ekonomi yang lebih bersepadu apabila peningkatan jaringan jalan raya dan jambatan disokong oleh perancangan sektor perindustrian, pertanian moden, perdagangan serta logistik yang menghubungkan kawasan bandar, pedalaman dan pesisir.
Perancangan mewujudkan Zon Ekonomi Khas Sibu (Sibu SEZ), pembangunan industri agro makanan di Sarikei dan usaha memperkukuh peranan Tanjung Manis sebagai pintu masuk perdagangan memperlihatkan potensi hubungan ekonomi yang saling melengkapi antara kawasan pengeluaran, pusat pemprosesan dan pasaran.
Perkembangan tersebut mempunyai kaitan dengan pembentangan Belanjawan Sarawak 2027 oleh Premier Sarawak, Datuk Patinggi Tan Sri Abang Johari Tun Openg, pada hari pertama Mesyuarat Kedua Penggal Kelima Dewan Undangan Negeri (DUN) Sarawak Ke-19 di Petra Jaya, 12 Oktober lalu.
Menerusi belanjawan ini, sebanyak RM10.098 bilion diperuntukkan untuk pembangunan pada 2027, termasuk RM6.4 bilion atau kira-kira 64 peratus bagi inisiatif pembangunan luar bandar di seluruh negeri.
Walaupun peruntukan tersebut bukan khusus untuk wilayah tengah, pendekatan pembangunan yang diketengahkan menunjukkan kepentingan menghubungkan kemudahan infrastruktur dengan kegiatan ekonomi, termasuk pengeluaran pertanian, pemprosesan produk, penyimpanan dan pemasaran hasil.
Dalam konteks ini, Sibu mempunyai kedudukan strategik sebagai pusat perdagangan dan perkhidmatan yang menghubungkan kawasan Lembah Rajang dengan penempatan di wilayah pesisir serta pedalaman, sekali gus menjadikannya antara lokasi penting dalam perancangan ekonomi serantau.
Persetujuan Kerajaan Persekutuan terhadap cadangan penubuhan Sibu SEZ merupakan perkembangan penting dalam usaha memperluas kegiatan ekonomi bernilai tinggi, khususnya pembuatan, pemprosesan hiliran, agroindustri, logistik dan ekonomi hijau.
Bagaimanapun, persetujuan tersebut tidak bermakna keseluruhan projek pembangunan zon ekonomi ini sudah diluluskan untuk pembinaan kerana perincian berkaitan struktur pelaksanaan, infrastruktur, penyertaan pelabur dan pembiayaan masih memerlukan tindakan serta penyelarasan lanjut.
Dalam jangka panjang, keberkesanan Sibu SEZ perlu dinilai melalui kemampuan menarik pelaburan yang benar-benar direalisasikan, mewujudkan pekerjaan berkemahiran dan membentuk hubungan perniagaan dengan pengusaha di kawasan sekitarnya.
Hubungan ekonomi itu penting kerana pertumbuhan sebuah pusat perindustrian tidak semestinya menghasilkan manfaat menyeluruh sekiranya perusahaan tempatan tidak mempunyai peluang untuk menyertai rantaian bekalan, perkhidmatan sokongan dan kegiatan pemasaran.
Di Sarikei, pembangunan sektor pertanian pula memperlihatkan satu lagi komponen yang berpotensi menyokong pertumbuhan ekonomi wilayah tengah, terutama menerusi pengeluaran makanan dan penggunaan teknologi pertanian moden.
Antara perkembangan penting ialah projek pengeluaran benih padi hibrid berhasilan tinggi di Sungai Loba Pasi, melibatkan kawasan kira-kira 143 hektar dengan anggaran kos pembangunan RM80.4 juta melalui kerjasama LCDA Agri Business Sdn. Bhd. dan ONEMAS Agriculture Sdn. Bhd.
Perjanjian pajakan kecil bagi projek tersebut telah ditandatangani untuk tempoh 20 tahun, manakala pembangunan kawasan berkenaan dirancang secara berperingkat selama enam tahun, merangkumi penyediaan tanah, pembinaan infrastruktur, sistem pengairan, operasi penanaman serta kemudahan sokongan dan penyelidikan.
Pelaksanaan projek itu berpotensi menyumbang kepada usaha memperkukuh keterjaminan makanan Sarawak, namun sumbangan sebenar terhadap pengeluaran benih dan produktiviti pertanian masih perlu dinilai berdasarkan hasil pelaksanaan serta pencapaian pengeluaran pada masa hadapan.
Pada masa sama, pembangunan sektor pertanian tidak seharusnya tertumpu kepada pengeluaran bahan mentah semata-mata kerana nilai ekonomi tambahan juga boleh diwujudkan melalui kegiatan pemprosesan, pembungkusan, penyimpanan, pengangkutan dan pemasaran produk.
Dalam hubungan ini, peningkatan jaringan perhubungan antara Sarikei, Sibu dan Tanjung Manis boleh membuka peluang kepada pengusaha pertanian serta perusahaan kecil dan sederhana untuk meneroka pasaran yang lebih luas, bergantung pada keupayaan pengeluaran, kos logistik dan permintaan.
Pembukaan Jambatan Tun Datuk Patinggi Tuanku Haji Bujang Tuanku Othman pada 2025 merupakan antara perkembangan penting dalam meningkatkan kesalinghubungan Sarikei, Tanjung Manis dan Sibu.
Pengurangan jarak tersebut menyediakan laluan darat yang lebih langsung, namun manfaat ekonominya dalam jangka panjang perlu dinilai melalui perkembangan kegiatan perdagangan, penggunaan kemudahan pengangkutan dan peningkatan akses pengusaha kepada pasaran.
Bagi Tanjung Manis, kedudukannya sebagai kawasan perindustrian yang turut mempunyai kemudahan pelabuhan menjadikan pembangunan logistik antara aspek penting dalam usaha menyokong kegiatan perdagangan dan pemprosesan hasil.
Belanjawan Sarawak 2027 turut memperuntukkan RM8 juta bagi kajian Pelan Induk Pelabuhan Sarawak untuk memperkukuh perancangan sistem pelabuhan negeri. Bagaimanapun, pembentangan tersebut tidak memperincikan sama ada Pelabuhan Tanjung Manis termasuk dalam skop khusus kajian berkenaan
Oleh itu, sebarang perancangan baharu berkaitan peranan pelabuhan tersebut perlu dinilai berdasarkan keputusan kajian, keperluan industri, kemampuan pengendalian kargo serta kesesuaian hubungan pengangkutan darat dan laut.
Di kawasan pesisir seperti Belawai, Pulau Bruit, Semop, Matu dan Daro, peningkatan jaringan jalan raya serta jambatan turut mempunyai kepentingan kerana keadaan geografi dan laluan sungai menjadikan kemudahan perhubungan antara faktor utama dalam kegiatan ekonomi dan kehidupan penduduk.
Jambatan Batang Paloh yang dijadualkan dibuka kepada orang ramai pada 30 Oktober ini merupakan antara projek infrastruktur yang dijangka meningkatkan hubungan pengangkutan di kawasan pesisir, dengan manfaat diunjurkan kepada kira-kira 12,000 penduduk daripada 14 penempatan di Pulau Bruit.
Bagaimanapun, pembukaan jambatan tersebut masih tertakluk pada penyempurnaan kerja akhir dan persediaan berkaitan, manakala kesan jangka panjang terhadap ekonomi setempat hanya dapat dinilai setelah kemudahan ini digunakan.
Peningkatan akses pengangkutan juga memerlukan sokongan infrastruktur lain, termasuk bekalan air, elektrik, komunikasi, pusat pengumpulan hasil dan kemudahan pemasaran, supaya penduduk dapat memanfaatkan hubungan darat yang lebih baik untuk mengembangkan kegiatan ekonomi.
Dalam konteks pembangunan wilayah, Agensi Pembangunan Delta Rajang (RADDA) memainkan peranan melalui pelaksanaan pelbagai projek infrastruktur serta kemudahan awam di Bahagian Sarikei, Bahagian Mukah dan sebahagian kawasan Daerah Sibu.
Sebanyak 90 projek pembangunan bernilai RM1.525 bilion di bawah RADDA telah diluluskan dan berada pada pelbagai peringkat pelaksanaan, termasuk projek yang sudah siap, sedang dilaksanakan serta masih melalui proses berkaitan tapak dan persediaan pelaksanaan.
Perkembangan tersebut memperlihatkan bahawa kelulusan sesuatu projek perlu dibezakan daripada kemajuan fizikal pembinaan kerana proses perancangan, perolehan, penyediaan tapak dan pelaksanaan mungkin memerlukan tempoh yang berbeza mengikut skala serta kerumitan projek.
Selain pembangunan jalan raya, satu lagi perancangan yang boleh mempengaruhi jaringan pengangkutan wilayah tengah pada masa hadapan ialah cadangan Kereta Api Trans-Borneo, dengan jajaran utama yang disyorkan merangkumi Sarikei dan Sibu serta hubungan ke pintu masuk ekonomi seperti Pelabuhan Tanjung Manis.
Kajian kebolehlaksanaan projek ini mendapati cadangan rangkaian kereta api itu mempunyai potensi teknikal dan kepentingan strategik, namun Kerajaan Persekutuan masih menilai aspek pembiayaan, tatakelola, keperluan tanah dan kaedah pelaksanaan yang sesuai.
Oleh itu, jajaran kereta api tersebut belum boleh dianggap sebagai projek yang sudah diluluskan untuk pembinaan, meskipun cadangannya memberikan gambaran tentang kemungkinan peluasan sistem pengangkutan dan logistik wilayah tengah dalam jangka panjang.
Dalam usaha membentuk ekonomi wilayah tengah yang lebih bersepadu, penyertaan masyarakat tempatan turut menjadi aspek penting, khususnya petani, nelayan, perusahaan kecil dan sederhana serta golongan belia yang berpotensi mengambil bahagian dalam kegiatan pengeluaran dan perkhidmatan sokongan.
Perkara sama turut berkait dengan pembangunan kawasan pedalaman seperti Julau dan Pakan, apabila peningkatan akses jalan raya, utiliti dan komunikasi boleh membantu menghubungkan kegiatan ekonomi penduduk dengan pusat perdagangan yang lebih besar.
Namun, pembangunan infrastruktur sahaja tidak semestinya menjamin peningkatan pendapatan sekiranya pengusaha tempatan masih berdepan kekangan dari segi pembiayaan, latihan kemahiran, teknologi, kemudahan pemasaran dan permintaan pasaran.
Sehubungan dengan itu, penyelarasan antara projek infrastruktur dengan pembangunan kegiatan ekonomi perlu diberikan perhatian supaya pelaburan awam dapat dimanfaatkan secara optimum serta menghasilkan peluang pekerjaan dan perniagaan yang lebih berkekalan.
Secara keseluruhannya, wilayah tengah Sarawak mempunyai beberapa komponen pembangunan yang berpotensi saling melengkapi, daripada kegiatan pertanian moden dan pengeluaran hasil luar bandar kepada perindustrian, perdagangan, pengangkutan serta logistik.
Namun, kemampuan membentuk rangkaian ekonomi yang lebih bersepadu masih bergantung pada keberkesanan pelaksanaan projek, penyelarasan antara agensi dan sejauh mana manfaat pembangunan dapat diperluas daripada pusat pertumbuhan utama kepada masyarakat di kawasan pedalaman serta pesisir.
Dalam konteks inilah pembangunan wilayah tengah Sarawak perlu dinilai bukan semata-mata berdasarkan nilai peruntukan atau pengumuman projek baharu, tetapi melalui kemampuannya mewujudkan peluang ekonomi yang berkekalan, meningkatkan pendapatan dan memperbaiki taraf kehidupan masyarakat secara menyeluruh.
Oleh Earl Anek
