HAKIKATNYA, sekiranya Perdana Menteri, Datuk Seri Anwar Ibrahim mahu memasuki pilihan raya umum akan datang dengan naratif yang meyakinkan, kekuatan utama bukan lagi semata-mata bersandar pada kestabilan Kerajaan Perpaduan, tetapi keupayaan menterjemahkan agenda reformasi institusi kepada tindakan yang dapat dirasai rakyat.
Dalam landskap politik pasca-2022, pengundi semakin skeptikal terhadap retorik, semakin menuntut hasil dan semakin cenderung menilai kepimpinan berdasarkan keberanian membaiki sistem. Dalam konteks ini, reformasi institusi bukan lagi pilihan tambahan, tetapi prasyarat politik untuk mempertahankan mandat.
Reformasi kehakiman
Pertama, reformasi kehakiman dan pemisahan kuasa antara Peguam Negara dan Pendakwa Raya perlu dilaksanakan segera. Isu pemisahan AG–PP telah lama menjadi simbol kesungguhan reformasi.
Selagi fungsi nasihat undang-undang kepada kerajaan dan kuasa pendakwaan berada dalam rantaian kuasa yang sama, persepsi konflik kepentingan akan terus wujud.
Rakyat mahu melihat sebuah sistem yang pendakwaan berjalan bebas, terutama dalam kes berkepentingan awam. Reformasi ini bukan sahaja penting untuk mengukuhkan ‘rule of law’, tetapi juga memulihkan keyakinan kelas menengah bandar dan pengundi reformis yang menjadi asas sokongan awal kerajaan.
Dalam politik persepsi, simbol reformasi yang ada kredibiliti kadangkala sama penting dengan hasil material.
Pembaharuan institusi
Pembaharuan institusi antirasuah, khususnya bagi memperkukuh Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia perlu menjadi agenda utama. Sebarang persepsi campur tangan eksekutif terhadap institusi pencegahan rasuah memberi kesan besar kepada kredibiliti kerajaan.
Jika mahu menawan semula keyakinan rakyat, kerajaan perlu bergerak ke arah meletakkan SPRM di bawah mekanisme pertanggungjawaban Parlimen, memperkenalkan pengisytiharan aset yang lebih ketat, dan mempercepat Akta Dana Politik.
Perkara ini akan menghantar mesej bahawa kerajaan serius menutup ruang rasuah sistemik, bukan sekadar mengurus imej. Dalam suasana kos sara hidup yang menekan, isu integriti mempunyai resonans moral yang kuat di kalangan rakyat.
Pengehadan tempoh jawatan Perdana Menteri
Had tempoh jawatan Perdana Menteri kepada dua penggal perlu diterjemah menjadi realiti perundangan. Reformasi ini mempunyai nilai simbolik dan strategik yang besar.
Ia memberi isyarat bahawa kepimpinan sedia mengehadkan kuasa dirinya sendiri demi kestabilan sistem.
Dalam era kecurigaan terhadap penumpuan kuasa, langkah ini mampu memperkukuh imej Anwar Ibrahim sebagai reformis institusi, bukan sekadar pengurus politik harian. Lebih penting, ia menjawab tuntutan generasi muda yang semakin kritikal terhadap budaya politik lama yang terlalu berpusat pada individu.
Namun anehnya, reformasi institusi ini gagal memperoleh sokongan dua pertiga Ahli Parlimen, apabila hanya 146 Ahli Parlimen menyokong, sementara 32 Ahli Parlimen tidak hadir dan 44 Ahli Parlimen berkecuali, walaupun telah dijelaskan bahawa pindaan ini tidak menyentuh kedaulatan prerogatif atau kedudukan Raja-Raja kerana kerajaan bertindak selaras dengan prosedur ditetapkan oleh Perlembagaan iaitu melalui mekanisme Perkara 159(3).
Reformasi parlimen
Hakikatnya reformasi Parlimen mesti diperkasa. Sebuah demokrasi tidak boleh bergantung pada eksekutif yang dominan semata-mata. Pengukuhan jawatankuasa pilihan khas, pemulihan Akta Perkhidmatan Parlimen, serta memperluas ruang semak dan imbang perlu dilihat sebagai pelaburan terhadap legitimasi sistem.
Pengundi hari ini, termasuk yang tidak obses dengan wacana reformasi, tetap menilai sama ada institusi berfungsi atau sekadar simbol. Jika Parlimen dilihat lebih hidup, bebas dan substantif, ia boleh membantu mengurangkan sentimen bahawa kerajaan hanya mengurus kuasa, bukan mentransformasi negara.
Reformasi ekonomi
Terdapat keperluan agar reformasi ekonomi yang berkait langsung dengan kos sara hidup perlu diinstitusikan. Dalam realiti politik semasa, tiada reformasi yang lebih dekat dengan rakyat selain yang menyentuh dompet mereka.
Reformasi subsidi bersasar, gaji progresif, perumahan mampu milik, keselamatan makanan dan perlindungan sosial perlu dilihat sebagai pakej pembaharuan struktur, bukan langkah ad hoc.
Sekiranya kerajaan gagal menukar pertumbuhan makro kepada kelegaan mikro yang dirasai isi rumah, naratif reformasi akan tenggelam. Dalam sejarah politik Malaysia, banyak kerajaan tidak tumbang kerana kegagalan ideologi, tetapi kerana rakyat merasakan kehidupan mereka tidak bertambah baik.
Reformasi hubungan Persekutuan-Negeri
Reformasi ini terutama melalui pelaksanaan nyata Perjanjian Malaysia 1963, sangat strategik. Sabah dan Sarawak bukan lagi sekadar deposit tetap politik, tetapi ruang persaingan naratif autonomi, pembangunan dan maruah wilayah.
Jika pelaksanaan Perjanjian Malaysia 1963 menunjukkan kemajuan konkrit, sama ada dalam devolusi kuasa, hasil atau pembangunan infrastruktur, maka ia boleh mengukuhkan sokongan di Borneo yang semakin menentukan pembentukan Kerajaan Persekutuan. Dalam erti kata lain, reformasi ini bukan hanya memenuhi janji sejarah, tetapi juga mengurus geometri kuasa masa depan.
Reformasi perkhidmatan awam
Dalam aspek ini, ia perlu diberi nafas baharu. Rakyat menilai kerajaan bukan hanya melalui menteri, tetapi melalui pengalaman mereka berurusan dengan birokrasi.
Jika perkhidmatan awam kekal lambat, rigid dan tidak responsif, ia melemahkan persepsi keberkesanan kerajaan.
Reformasi digitalisasi, meritokrasi, peningkatan integriti dan budaya penyampaian mesti dipercepat. Jika kerajaan berjaya menampilkan birokrasi sebagai rakan penyelesaian, bukan beban sistem, ia akan memberi kesan besar kepada persepsi pentadbiran yang cekap. Dalam pilihan raya, persepsi kecekapan selalunya menjadi faktor senyap tetapi kuat.
Reformasi pilihan raya
Ternyata dalam konteks ini ia perlu terus diperhalusi melalui pengukuhan Suruhanjaya Pilihanraya dan ketelusan proses demokrasi. Walaupun isu ini kelihatan teknikal, ia sebenarnya berkait rapat dengan legitimasi sistem.
Ketelusan pembiayaan kempen, pembaikan proses persempadanan, serta perluasan akses pengundian yang lebih inklusif akan memperkukuh keyakinan bahawa pertandingan politik berlangsung secara adil.
Dalam era polarisasi, integriti proses sama penting dengan integriti hasil. Mana-mana kerajaan yang menunjukkan kesediaan membaiki medan permainan politik sering mendapat kredit moral yang tinggi.
Agenda Melayu-Bumiputera
Reformasi institusi berkaitan agenda Melayu Bumiputera perlu dilaksanakan secara substantif dan melangkaui retorik defensif. Aspek ini medan yang amat penting untuk merapatkan jurang kepercayaan pengundi Melayu.
Agenda pemerkasaan ekonomi, pendidikan, mobiliti sosial dan reformasi institusi berkaitan Bumiputera perlu dilihat berorientasikan keberhasilan, bukan slogan.
Jika kerajaan gagal menampilkan model baharu yang lebih telus dan berkesan, ruang ini akan terus dieksploitasi lawan sebagai bukti kegagalan kerajaan memahami keresahan akar umbi Melayu Bumiputera. Sebaliknya, jika agenda ini diolah sebagai reformasi produktif, ia boleh memulihkan semula ruang tengah politik Melayu dan Bumiputera.
Reformasi kebebasan awam dan ruang demokratik
Reformasi dalam aspek ini tidak boleh diabaikan. Sebahagian penyokong awal reformasi kecewa bukan semata-mata kerana isu ekonomi, tetapi kerana melihat jurang antara janji dan amalan dalam isu kebebasan bersuara, penerbitan dan hak demokratik.
Menyemak semula pendekatan terhadap isu ini bukan bermaksud melemahkan negara, tetapi memperkukuh legitimasi demokratik. Dalam politik moden, sokongan tidak hilang secara mendadak, tetapi terhakis perlahan-lahan apabila penyokong merasakan nilai asal perjuangan semakin pudar.
Analisis ruang reformasi institusi
Kesemua sepuluh reformasi ini sebenarnya berkongsi satu logika besar untuk mengubah modal moral menjadi modal politik. Dalam pilihan raya akan datang, cabaran terbesar kerajaan bukan sekadar menangkis pembangkang, tetapi meyakinkan pengundi bahawa reformasi masih hidup, bergerak dan boleh dipercayai.
Pengundi hari ini tidak semestinya menuntut kesempurnaan, tetapi mereka menuntut arah yang jelas. Mereka boleh menerima reformasi yang belum lengkap, tetapi sukar menerima reformasi yang kelihatan tertangguh tanpa sebab.
Hakikatnya, masa politik untuk melaksanakan pembaharuan besar semakin mengecil. Apabila semakin menghampiri pilihan raya, setiap langkah reformasi akan dibaca sebagai ‘manuver elektoral’, bukan lagi perubahan tulen.
Justeru jendela tindakan ialah sekarang. Jika kerajaan mahu membina naratif kemenangan, ia mesti keluar daripada perangkap pengurusan krisis jangka pendek dan kembali kepada seni membina institusi jangka panjang.
Rumusan
Akhirnya, masa depan politik Anwar Ibrahim mungkin tidak ditentukan oleh satu slogan, satu ucapan atau satu pakej bantuan, tetapi oleh sama ada beliau mampu meninggalkan kesan bahawa sistem negara sedang benar-benar berubah.
Dalam sejarah, pemimpin yang bertahan bukan semata-mata kerana bijak berpolitik, tetapi kerana berjaya meyakinkan rakyat bahawa mereka sedang membina sesuatu yang lebih besar daripada diri mereka sendiri.
Sekiranya reformasi institusi ini digerakkan dengan berani dan konsisten, ia bukan sahaja boleh membantu kemenangan pilihan raya, tetapi juga membentuk legasi kenegaraan yang lebih bermakna.
Datuk Profesor Dr Awang Azman Awang Pawi adalah ahli akademik di Universiti Malaya, Kuala Lumpur. Beliau kini ialah Ahli Majlis Penasihat Perpaduan Negara dan Felo Kanan Akademi Kenegaraan Malaysia.