KUCHING: Nama, nombor telefon, alamat dan nombor kad pengenalan mungkin kelihatan seperti maklumat biasa yang digunakan dalam urusan harian. Namun, jika ia jatuh ke tangan yang salah, cebisan maklumat itu boleh menjadi kunci untuk menyamar, memperdaya atau mendapatkan akses kepada akaun seseorang.
Ancaman terhadap data peribadi kini tidak semestinya bermula dengan sistem komputer yang digodam. Dalam banyak keadaan, maklumat diperoleh apabila pengguna sendiri terpedaya untuk memberikannya, sama ada melalui panggilan telefon, mesej, pautan atau laman sesawang yang kelihatan meyakinkan.
Penipu juga semakin menggunakan identiti organisasi yang dipercayai seperti bank, agensi kerajaan, syarikat penghantaran dan penyedia perkhidmatan untuk membina keyakinan mangsa.
Modusnya hampir sama. Mangsa diberitahu terdapat masalah dengan akaun, transaksi mencurigakan, saman, penghantaran atau urusan lain yang memerlukan tindakan segera.
Selepas itu, mangsa diarahkan menekan pautan atau memberikan maklumat tertentu bagi “menyelesaikan” masalah tersebut.
Jangan anggap maklumat peribadi tidak penting
Kesilapan paling biasa ialah menganggap hanya nombor akaun bank atau kata laluan perlu dirahsiakan. Hakikatnya, maklumat lain seperti nombor telefon, alamat, nombor kad pengenalan dan butiran peribadi boleh membantu penipu membina gambaran lebih lengkap mengenai sasaran.
Lebih banyak maklumat yang berjaya dikumpulkan, lebih mudah untuk seseorang menyamar sebagai pihak yang dipercayai atau menghasilkan cerita yang kelihatan benar.
Oleh itu, pengguna perlu berhati-hati setiap kali diminta memberikan maklumat peribadi, terutama apabila permintaan datang secara tiba-tiba. Tanya diri sendiri: Siapa yang meminta maklumat ini? Mengapa mereka memerlukannya? Adakah permintaan itu boleh disahkan melalui saluran rasmi?
Pautan bukan sekadar pautan
Satu lagi perangkap yang sering digunakan ialah pautan dalam mesej. Ia mungkin kelihatan seperti pautan bank, syarikat kurier atau agensi tertentu, tetapi sebenarnya membawa pengguna ke laman sesawang palsu yang direka untuk mencuri maklumat.
Paparan yang menyerupai laman rasmi boleh menyebabkan pengguna tidak menyedari perbezaannya, terutama apabila mereka sedang tergesa-gesa.
Jika menerima mesej yang meminta tindakan segera, jangan gunakan pautan yang diberikan. Sebaliknya, buka sendiri aplikasi atau laman sesawang rasmi organisasi berkenaan dan buat semakan dari situ.
OTP bukan untuk diberikan kepada sesiapa
Jika kata laluan ialah kunci kepada akaun, kod pengesahan sekali guna atau OTP pula boleh menjadi lapisan tambahan yang mengesahkan sesuatu tindakan. Atas sebab itu, kod berkenaan tidak sepatutnya diberikan kepada pihak lain.
Antara helah yang boleh digunakan ialah panggilan daripada individu yang mendakwa terdapat transaksi mencurigakan dan meminta OTP kononnya untuk membatalkan transaksi tersebut.
Dalam keadaan sedemikian, jangan terpengaruh dengan dakwaan atau tekanan untuk bertindak segera. Tamatkan panggilan dan hubungi organisasi berkenaan menggunakan nombor atau saluran rasmi yang diperoleh secara bebas.
Penipu mahu mangsa bertindak sebelum sempat berfikir
Satu ciri yang sering muncul dalam penipuan ialah unsur desakan. Mangsa diberitahu perlu bertindak sekarang, akaun akan disekat, bayaran perlu dibuat segera atau tawaran akan tamat jika tidak bertindak.
Tekanan masa seperti itu bukan alasan untuk mengetepikan semakan. Malah, ia sepatutnya menjadi isyarat supaya pengguna berhenti seketika.
Tawaran pekerjaan bergaji tinggi, hadiah lumayan, pelaburan atau promosi luar biasa juga perlu diteliti, terutama jika ia disertai permintaan bayaran awal atau maklumat sensitif.
Keselamatan bermula dengan tabiat pengguna
Pengguna boleh mengurangkan risiko dengan mengambil beberapa langkah asas, termasuk menggunakan kata laluan yang kukuh dan berbeza bagi setiap akaun, mengaktifkan pengesahan dua faktor, memastikan sistem operasi serta aplikasi sentiasa dikemas kini dan menyemak tetapan privasi media sosial.
Namun, teknologi keselamatan bukan pengganti kepada pertimbangan manusia. Akaun boleh dilindungi dengan pelbagai lapisan keselamatan, tetapi risiko tetap meningkat apabila pengguna sendiri menyerahkan maklumat kepada pihak yang tidak sepatutnya.
Dalam persekitaran digital yang semakin kompleks, melindungi data peribadi bukan lagi tanggungjawab organisasi atau penyedia perkhidmatan semata-mata. Setiap pengguna mempunyai peranan untuk menentukan maklumat apa yang dikongsi, dengan siapa ia dikongsi dan bagaimana ia disahkan.
Akhirnya, tidak semua mesej yang kelihatan rasmi perlu dipercayai dan tidak semua permintaan yang mendesak perlu dipenuhi serta-merta. Beberapa saat untuk berhenti dan membuat semakan mungkin menjadi perbezaan antara urusan yang selamat dengan kerugian yang sukar dipulihkan.
Berhenti. Semak. Fikir sebelum klik. Dalam dunia yang semakin bergantung kepada data, tiga langkah mudah itu boleh menjadi benteng pertama dalam melindungi identiti, akaun dan wang daripada jatuh ke tangan penipu.
Oleh Afiq Sallehi
