KUCHING: Satu klik. Satu pautan. Satu kod pengesahan. Kadangkala, hanya beberapa saat diperlukan untuk sesuatu yang kelihatan biasa bertukar menjadi masalah besar kepada pengguna Internet.
Dalam kehidupan yang semakin bergantung kepada dunia digital, urusan seperti membayar bil, memindahkan wang, membeli barangan, bekerja, belajar dan berhubung dengan orang lain boleh dilakukan tanpa meninggalkan rumah. Namun, kemudahan yang sama turut membuka ruang kepada penjenayah siber untuk mengeksploitasi kecuaian pengguna.
Ancaman di Internet pula tidak semestinya datang dalam bentuk laman sesawangyang mencurigakan. Ada yang hadir sebagai mesej ringkas, panggilan telefon, tawaran pekerjaan, promosi, notifikasi keselamatan atau permintaan yang kelihatan seolah-olah datang daripada organisasi yang dipercayai.
Justeru, keselamatan Internet bukan semata-mata soal memiliki peranti atau aplikasi keselamatan, tetapi sejauh mana pengguna mampu mengenal pasti risiko sebelum terlambat. Berikut lima (5) perkara penting yang wajar diketahui.
1. Akaun anda mungkin tidak sekuat kata laluan yang digunakan
Kata laluan sering dianggap perkara kecil sehingga akaun benar-benar diceroboh. Penggunaan nama sendiri, tarikh lahir, nombor telefon atau kata laluan yang sama untuk beberapa akaun boleh memberikan peluang kepada pihak tidak bertanggungjawab untuk mencuba mendapatkan akses ke akaun lain.
Bayangkan satu kata laluan digunakan untuk e-mel, media sosial dan platform beli-belah. Sekiranya satu perkhidmatan mengalami ketirisan data atau kata laluan tersebut diketahui pihak lain, akaun yang menggunakan kata laluan sama turut berdepan risiko.
Sebab itu, jangan hanya fikir tentang kata laluan yang mudah diingati. Gunakan kata laluan yang panjang dan unik bagi setiap akaun, serta aktifkan pengesahan dua faktor apabila tersedia. Matlamatnya mudah — jika satu akaun terjejas, kerosakan tidak merebak kepada akaun lain.
2. Pautan yang kelihatan rasmi belum tentu selamat
Antara perangkap paling mudah ialah pautan yang dihantar melalui mesej. Ia mungkin disertai ayat seperti “akaun anda akan disekat”, “transaksi mencurigakan dikesan” atau “tahniah, anda memenangi hadiah”.
Teknik ini bergantung kepada satu perkara — membuat pengguna panik atau terlalu teruja sehingga bertindak tanpa semakan. Selepas pautan ditekan, pengguna mungkin dibawa ke laman sesawang palsu yang direka menyerupai laman sebenar dan diminta memasukkan maklumat log masuk atau perbankan.
Jangan biarkan rasa takut atau teruja menentukan tindakan. Jika menerima mesej berkaitan bank, agensi kerajaan atau mana-mana perkhidmatan, keluar daripada mesej tersebut dan akses aplikasi atau laman rasmi secara terus. Semak dahulu sebelum klik.
3. OTP bukan “kod untuk pegawai bank”
Kod pengesahan sekali guna atau OTP diwujudkan untuk mengesahkan tindakan tertentu oleh pemilik akaun. Oleh itu, apabila seseorang meminta OTP yang dihantar ke telefon anda, itu sepatutnya menjadi tanda amaran.
Modusnya boleh bermula dengan panggilan yang kelihatan meyakinkan. Individu berkenaan mungkin mendakwa terdapat transaksi mencurigakan dan meminta OTP bagi tujuan “pembatalan” atau “pengesahan keselamatan”.
Hakikat yang perlu diingat ialah kod tersebut berkaitan dengan keselamatan akaun anda. Jangan menyerahkan OTP, kod pengesahan atau maklumat keselamatan kepada orang lain melalui telefon, mesej atau aplikasi komunikasi.
4. Apa yang kita kongsi hari ini boleh menjadi maklumat kepada orang lain esok
Media sosial menjadikan perkongsian kehidupan seharian sesuatu yang biasa. Gambar percutian, lokasi semasa, tempat kerja, ahli keluarga malah keadaan rumah boleh dikongsikan dalam beberapa saat.
Masalahnya bukan semua perkara yang menarik untuk dikongsi perlu diketahui oleh orang ramai. Gambar yang kelihatan tidak berbahaya juga mungkin mengandungi maklumat lokasi, dokumen, nombor telefon atau petunjuk mengenai rutin harian seseorang.
Sebab itu, fikir bukan sahaja tentang apa yang ingin dikongsi, tetapi juga siapa yang boleh melihatnya dan apa yang boleh mereka lakukan dengan maklumat tersebut. Tetapan privasi boleh membantu, tetapi pertimbangan sebelum menekan butang “post” tetap menjadi benteng paling awal.
5. Penipuan digital mengeksploitasi manusia, bukan sekadar teknologi
Perkembangan teknologi menyebabkan kaedah penipuan turut berubah, tetapi asasnya masih sama — meyakinkan mangsa supaya melakukan sesuatu yang menguntungkan penipu.
Tawaran pekerjaan bergaji tinggi, hadiah lumayan, pelaburan, bantuan kewangan atau peluang perniagaan boleh digunakan sebagai umpan. Dalam sesetengah keadaan, mangsa hanya menyedari dirinya ditipu selepas wang dipindahkan atau maklumat peribadi diberikan.
Petunjuk paling penting ialah apabila seseorang cuba mendesak anda membuat keputusan dengan segera, meminta bayaran pendahuluan atau meminta maklumat keselamatan. Berhenti seketika. Semak identiti pihak berkenaan melalui saluran rasmi dan jangan membuat keputusan hanya berdasarkan mesej atau panggilan yang diterima.
Bijak sebelum klik
Keselamatan Internet bukan sekadar persoalan teknologi. Ia juga persoalan tabiat, disiplin dan keupayaan pengguna untuk tidak bertindak secara terburu-buru.
Kata laluan yang baik, pengesahan dua faktor, perisian yang dikemas kini dan tetapan privasi boleh mengurangkan risiko. Namun, semua langkah itu boleh menjadi kurang berkesan jika pengguna sendiri memberikan OTP, menekan pautan palsu atau menyerahkan maklumat peribadi kepada pihak yang tidak dikenali.
Dalam dunia digital, tidak semua perkara yang kelihatan rasmi itu benar dan tidak semua perkara yang mendesak memerlukan tindakan segera. Tiga (3) langkah mudah boleh dijadikan kebiasaan: berhenti, semak dan fikir sebelum klik.
Kerana dalam banyak kes, keselamatan bukan bermula selepas penipuan berlaku. Ia bermula beberapa saat sebelum pengguna membuat keputusan untuk menekan pautan, memberikan maklumat atau meneruskan sesuatu transaksi.
Oleh Afiq Sallehi
