KUCHING, 13 November: Kemajuan teknologi digital semakin memudahkan pelbagai urusan harian, namun pada masa sama turut membuka ruang kepada pelbagai bentuk penipuan dalam talian yang semakin licik dan sukar dikesan.
Scam, phishing dan akaun palsu merupakan antara taktik yang sering digunakan penipu untuk memperdaya mangsa supaya mendedahkan maklumat peribadi, butiran perbankan, kata laluan atau kod pengesahan sekali guna (OTP).
Lebih membimbangkan, taktik penipuan kini semakin meyakinkan apabila penipu menyalahgunakan nama, logo dan identiti organisasi yang dikenali bagi meraih kepercayaan mangsa.
Dalam sesetengah keadaan, mereka turut menggunakan profil media sosial yang menyerupai akaun individu sebenar atau organisasi sah untuk mengaburi mata pengguna.
Justeru, penting bagi pengguna mengenali tanda-tanda awal penipuan agar tidak mudah terpedaya dan dapat mengambil langkah pencegahan sebelum terlambat.
Jangan mudah percaya mesej yang mendesak
Antara petanda utama penipuan ialah mesej yang mendesak penerima supaya bertindak segera tanpa memberi ruang untuk membuat semakan.
Mangsa mungkin menerima mesej yang mendakwa akaun bank mereka akan disekat, terdapat transaksi mencurigakan, saman perlu dijelaskan atau bungkusan tidak dapat dihantar.
Taktik ini sengaja digunakan untuk mencetuskan rasa panik dan takut sehingga mangsa bertindak terburu-buru tanpa memikirkan kesahihan maklumat yang diterima.
Jika menerima mesej sedemikian, jangan terus menekan pautan atau memberikan maklumat yang diminta. Sebaliknya, ambil masa untuk mengesahkan kandungan mesej melalui saluran rasmi organisasi berkenaan.
Berhati-hati dengan pautan mencurigakan
Phishing merujuk kepada cubaan mendapatkan maklumat sensitif dengan menyamar sebagai pihak atau organisasi yang dipercayai.
Pautan phishing lazimnya disebarkan melalui mesej teks, e-mel, aplikasi pesanan atau media sosial. Pautan tersebut mungkin membawa pengguna ke laman sesawang palsu yang menyerupai laman rasmi bank, agensi kerajaan atau syarikat tertentu.
Walaupun paparan laman sesawang kelihatan meyakinkan, pengguna perlu meneliti alamat laman berkenaan kerana penipu sering menggunakan alamat yang hampir sama dengan laman rasmi.
Jangan sesekali menganggap sesuatu pautan itu selamat hanya kerana memaparkan logo atau nama organisasi yang dikenali.
Sebagai langkah berjaga-jaga, pengguna disarankan membuka sendiri aplikasi rasmi atau menaip alamat laman sesawang organisasi berkenaan, bukannya mengakses pautan yang diterima melalui mesej mencurigakan.
Jangan sesekali kongsi OTP
Kod pengesahan sekali guna atau OTP merupakan maklumat keselamatan yang perlu dirahsiakan bagi melindungi akaun dan transaksi pengguna.
Penipu mungkin menghubungi mangsa dengan mendakwa terdapat transaksi mencurigakan sebelum meminta OTP atas alasan kononnya mahu membatalkan atau mengesahkan transaksi tersebut.
Jangan sekali-kali memberikan kod berkenaan kepada sesiapa, termasuk individu yang mendakwa dirinya pegawai bank, agensi kerajaan atau wakil syarikat.
Sekiranya menerima OTP bagi transaksi yang tidak dilakukan, segera semak akaun melalui aplikasi atau saluran rasmi dan hubungi pihak berkaitan untuk tindakan lanjut.
Kenali tanda-tanda akaun palsu
Akaun palsu sering digunakan di media sosial dan aplikasi pesanan untuk menyamar sebagai individu, organisasi atau perniagaan yang sah.
Antara tanda yang perlu diberi perhatian ialah akaun yang baru diwujudkan, jumlah pengikut yang tidak sepadan dengan identiti atau populariti pemilik yang didakwa, gambar profil mencurigakan serta kandungan yang terlalu sedikit.
Pengguna juga perlu berwaspada sekiranya akaun berkenaan tiba-tiba menghubungi mereka untuk meminta wang, mendapatkan maklumat peribadi atau mengarahkan mereka menekan pautan tertentu.
Bagi akaun yang mendakwa mewakili organisasi atau tokoh tertentu, pastikan kesahihannya disemak terlebih dahulu melalui laman sesawang atau saluran komunikasi rasmi organisasi berkenaan.
Tawaran terlalu menarik perlu disemak
Tawaran pekerjaan dengan gaji tinggi, hadiah lumayan, pelaburan yang menjanjikan pulangan luar biasa atau promosi yang terlalu menarik perlu diteliti sebelum sebarang keputusan dibuat.
Penipu sering menggunakan tawaran sedemikian sebagai umpan untuk menarik perhatian mangsa sebelum meminta bayaran pendahuluan, butiran perbankan atau maklumat peribadi.
Oleh itu, pengguna perlu berpegang pada satu prinsip mudah: jika sesuatu tawaran kelihatan terlalu baik untuk dipercayai, jangan terburu-buru menerimanya. Berhenti seketika dan lakukan semakan terlebih dahulu.
Jangan terpedaya dengan identiti yang kelihatan rasmi
Penipu juga boleh menyalahgunakan logo, nama pegawai, nombor telefon dan dokumen yang kelihatan rasmi untuk meyakinkan mangsa bahawa mereka berurusan dengan pihak yang sah.
Malah, ada yang menyamar sebagai pegawai bank, polis, mahkamah, agensi kerajaan atau wakil syarikat penghantaran bagi mendapatkan kepercayaan mangsa.
Namun, penggunaan identiti atau dokumen yang kelihatan rasmi bukanlah bukti bahawa sesuatu permintaan itu benar atau sah.
Justeru, jangan membuat keputusan semata-mata berdasarkan nama , logo atau nombor telefon yang dipaparkan. Sebaliknya, hubungi organisasi berkenaan menggunakan nombor telefon atau saluran rasmi yang diperoleh secara bebas bagi mengesahkan kesahihan sesuatu perkara.
Semak sebelum klik, bayar atau berkongsi
Sebelum menekan pautan, membuat bayaran atau menyerahkan sebarang maklumat, pengguna perlu membiasakan diri dengan tiga soalan mudah: Siapakah yang membuat permintaan? Mengapakah maklumat tersebut diperlukan? Bolehkah permintaan itu disahkan melalui saluran rasmi?
Sekiranya jawapan kepada persoalan tersebut tidak jelas atau menimbulkan keraguan, jangan teruskan sebarang tindakan.
Mengambil sedikit masa untuk berfikir dan membuat semakan boleh membantu mengelakkan keputusan dibuat dalam keadaan panik, takut atau terlalu teruja dengan sesuatu tawaran.
Jika sudah menjadi mangsa
Sekiranya menyedari diri telah terpedaya dengan penipuan atau menyerahkan maklumat kepada pihak mencurigakan, tindakan segera amat penting bagi mengurangkan risiko kerugian dan penyalahgunaan maklumat.
Hubungi bank atau penyedia perkhidmatan berkaitan melalui saluran rasmi untuk memaklumkan kejadian tersebut. Tukar kata laluan yang terjejas dan, jika perlu, sekat atau bekukan akses kepada akaun bagi mengelakkan penyalahgunaan lanjut.
Bagi kes penipuan kewangan, mangsa juga boleh segera menghubungi Pusat Respons Scam Kebangsaan (NSRC) melalui talian 997 atau talian kecemasan penipuan bank masing-masing untuk mendapatkan bantuan.
Mangsa turut perlu membuat laporan kepada pihak berkuasa serta menyimpan bukti seperti nombor telefon, mesej, tangkap layar, pautan dan rekod transaksi bagi membantu siasatan.
Dalam dunia digital hari ini, penipu hanya memerlukan satu peluang untuk memperdaya mangsa. Namun, satu tindakan bijak untuk berhenti seketika dan membuat semakan mungkin cukup untuk menggagalkan cubaan penipuan.
Kenali tanda-tandanya, semak kesahihan sumbernya dan jangan mudah berkongsi maklumat. Tiga langkah mudah ini mampu menjadi benteng awal dalam melindungi wang, identiti dan akaun daripada jatuh ke tangan penipu.
Oleh Yanti Sham
