PILIHAN Raya Negeri (PRN) Sarawak Ke-13 yang dijadual berlangsung pada 12 Disember ini ketika Monsun Timur Laut (MTL) menuntut kesiapsiagaan menyeluruh bagi memastikan kelancaran proses pengundian, khususnya di kawasan pedalaman dan pesisir pantai yang masih berdepan kekangan perhubungan.
Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) hari ini menetapkan 28 November sebagai hari penamaan calon, 8 Disember sebagai hari pengundian awal dan 12 Disember sebagai hari mengundi bagi memilih wakil rakyat untuk mengisi 82 kerusi Dewan Undangan Negeri (DUN) Sarawak.
Tempoh berkempen ditetapkan selama 14 hari, bermula selepas pengisytiharan calon yang bertanding pada 28 November sehingga 11.59 malam, 11 Disember.
Ia turut menuntut perancangan logistik yang teliti, terutama di kawasan yang berisiko mengalami gangguan perjalanan akibat hujan lebat dan banjir sepanjang musim tengkujuh.
Dengan pembubaran DUN Sarawak berkuat kuasa pada 26 Oktober lalu, pilihan raya perlu diadakan dalam tempoh 60 hari sebagaimana diperuntukkan di bawah Perkara 21(4) Perlembagaan Negeri Sarawak.
MTL 2026/2027 yang bermula pada 27 Oktober lalu dijangka berterusan sehingga Mac tahun depan, sekali gus menjadikan keadaan cuaca antara faktor yang perlu diambil kira dalam persiapan pilihan raya.
Menurut Jabatan Meteorologi Malaysia (MetMalaysia), antara tiga hingga lima episod hujan lebat berterusan dijangka berlaku di negara ini dari November hingga Januari 2027, dengan risiko banjir meningkat di kawasan yang menerima hujan lebat, khususnya kawasan rendah dan berhampiran sungai.
Walaupun pembangunan jalan raya dan jambatan semakin memperkukuh jaringan perhubungan Sarawak, masih terdapat penempatan yang bergantung kepada pengangkutan air atau mempunyai akses jalan raya yang memerlukan penambahbaikan.
Keadaan itu memperlihatkan keperluan penyelarasan persiapan pilihan raya mengikut keadaan sebenar setiap kawasan bagi memastikan keselamatan pengundi, petugas dan peralatan pengundian sentiasa diberikan keutamaan.
Lebih dua juta pemilih, 40,505 petugas
Menurut SPR, seramai 2,058,781 pemilih berdaftar layak mengundi pada PRN Sarawak Ke-13, melibatkan 2,034,373 pengundi biasa, 13,575 anggota tentera serta pasangan dan 10,833 anggota polis serta Pasukan Gerakan Am (PGA) bersama pasangan.
Bagi mengendalikan pilihan raya itu, SPR akan melantik 40,505 petugas, dengan sebanyak 2,027 pusat mengundi yang merangkumi 4,588 saluran disediakan di seluruh Sarawak.
Jumlah tersebut melibatkan 1,945 pusat mengundi biasa dengan 4,482 saluran, selain 82 pusat mengundi awal yang mempunyai 106 saluran.
Sebanyak 97 Pusat Penamaan Calon (PPC) dan Pusat Penjumlahan Rasmi Undi (PPRU) turut akan digunakan bagi mengendalikan pilihan raya tersebut.
Keseluruhan operasi itu dianggarkan memerlukan peruntukan sebanyak RM174.94 juta.
Skala pelaksanaan tersebut memperlihatkan kepentingan penyelarasan logistik yang rapi, terutama ketika pilihan raya berlangsung dalam tempoh MTL yang berpotensi membawa hujan lebat dan gangguan perjalanan di kawasan tertentu.
Dengan pusat pengundian tersebar di seluruh negeri, perancangan perjalanan petugas, pengangkutan peralatan serta penyampaian maklumat perlu mengambil kira keadaan geografi dan jaringan perhubungan setempat.
Cabaran akses jalan raya dan pengangkutan
Sarawak mempunyai keluasan wilayah dan taburan penempatan yang berbeza, menjadikan keperluan perhubungan antara kawasan bandar, luar bandar, pedalaman serta pesisir pantai tidak seragam.
Di sesetengah kawasan, perkhidmatan feri dan bot masih diperlukan, manakala kawasan lain mempunyai jalan raya yang belum bersambung sepenuhnya dengan jaringan utama atau memerlukan kerja penambahbaikan.
Antaranya ialah Kampung Paloh yang menurut Ahli Parlimen Tanjong Manis, Dato Ir. Yusuf Abd Wahab, masih belum mempunyai sambungan jalan raya dan jambatan ke kawasan lain, menyebabkan perkhidmatan feri terus diperlukan penduduk.
Keadaan itu menunjukkan bahawa pembukaan jambatan utama di kawasan pesisir tidak semestinya menyelesaikan semua kekangan perhubungan bagi penempatan berhampiran.
Di kawasan Kedang dan Berangan pula, Timbalan Menteri di Jabatan Premier Sarawak (Hal Ehwal Korporat, Penerangan dan UKAS), Datuk Abdullah Saidol sebelum ini memaklumkan mengenai keperluan menyediakan perkhidmatan feri sementara menunggu pelaksanaan jalan penghubung ke Tanjung Manis.
Sementara itu, di Pulau Bruit, laluan jalan raya antara Jambatan Batang Paloh dengan Jambatan Muara Lassa masih memerlukan penambahbaikan di beberapa bahagian, termasuk kawasan yang mengalami mendapan tanah.
Keadaan tersebut memperlihatkan bahawa manfaat jambatan baharu turut bergantung kepada kualiti dan keselamatan jalan penghubung yang digunakan penduduk.
Di kawasan pedalaman seperti Baram, Belaga dan beberapa penempatan hulu sungai, cabaran perhubungan pula boleh melibatkan keadaan jalan tidak berturap, cerun, jambatan lama serta lintasan sungai.
Bagaimanapun, tahap kemudahan berbeza mengikut lokasi dan tidak semua penempatan di kawasan tersebut menghadapi masalah akses yang sama.
Dalam konteks PRN, perbezaan keadaan perhubungan itu penting bagi perancangan perjalanan pengundi, pergerakan petugas serta penghantaran peralatan pilihan raya.
Sekiranya berlaku hujan lebat atau banjir, kawasan yang mempunyai pilihan laluan terhad mungkin memerlukan pengaturan logistik alternatif berdasarkan penilaian dan keputusan pihak berkuasa berkaitan.
Justeru, perancangan pilihan raya perlu mengambil kira keadaan setempat dan tidak hanya bergantung kepada gambaran umum mengenai tahap pembangunan infrastruktur sesebuah kawasan.
Jambatan baharu memperkukuh jaringan perhubungan
Di sebalik cabaran yang masih wujud, pembukaan beberapa jambatan utama sejak 2024 memperlihatkan perubahan penting terhadap jaringan perhubungan darat Sarawak.
Pembangunan tersebut melibatkan kawasan selatan, tengah dan utara negeri, sekali gus menyediakan pilihan perjalanan yang lebih baik kepada penduduk yang sebelum ini berdepan kekangan jarak atau kebergantungan kepada perkhidmatan feri.
Antara kemudahan utama ialah Jambatan Batang Lupar 1 yang menghubungkan Sebuyau di Bahagian Samarahan dengan Triso di Bahagian Betong.
Jambatan sepanjang kira-kira 4.8 kilometer yang dibuka pada Mei lalu itu memperkukuh jaringan Jalan Pesisir Sarawak serta mengurangkan kebergantungan kepada perkhidmatan feri di laluan berkenaan.
Di Bahagian Sri Aman, pembukaan Jambatan Batang Lupar 2 pada 31 Oktober lalu turut menyediakan laluan perjalanan lebih singkat antara Sri Aman dengan Betong.
Jambatan sepanjang kira-kira 870 meter itu merupakan sebahagian daripada pembangunan Jalan Utama Kedua Sarawak dan dihubungkan dengan Jalan Lidong.
Melalui laluan baharu tersebut, jarak perjalanan bagi laluan berkaitan dilaporkan berkurang daripada kira-kira 73 kilometer kepada 28 kilometer, manakala masa perjalanan dapat dipendekkan daripada sekitar satu jam kepada 25 minit.
Di Bahagian Betong, Jambatan Batang Saribas 1 dan Jambatan Sungai Krian turut memperkukuh jaringan perhubungan bagi kawasan Pusa, Beladin, Kabong serta penempatan sekitarnya.
Sementara itu, di Bahagian Mukah, pembukaan Jambatan Batang Igan pada Mac lalu menyediakan kemudahan perjalanan darat yang lebih baik selepas penduduk sekian lama bergantung kepada perkhidmatan feri.
Perubahan turut berlaku di kawasan pesisir tengah Sarawak menerusi pembukaan Jambatan Muara Lassa pada 2025 dan Jambatan Batang Paloh pada 30 Oktober lalu.
Kedua-dua jambatan tersebut memperkukuh hubungan darat Pulau Bruit dengan Daro serta jaringan jalan menuju ke Tanjung Manis, Sarikei dan Sibu.
Jambatan Batang Paloh yang dibina dengan kos kira-kira RM298.49 juta dan sepanjang sekitar 1.7 kilometer turut menggantikan perkhidmatan feri di laluan berkenaan.
Kemudahan itu dilaporkan memberi manfaat kepada kira-kira 12,000 penduduk daripada 14 penempatan di Pulau Bruit, selain menyediakan pilihan perjalanan lebih mudah bagi urusan harian.
Di Bahagian Sarikei, Jambatan Tun Datuk Patinggi Tuanku Haji Bujang yang dibuka pada 2025 pula memperkukuh hubungan jalan raya antara kawasan pesisir dengan pusat pertumbuhan ekonomi di wilayah tengah Sarawak.
Bagi Bahagian Bintulu, Jambatan Tun Abdul Taib Mahmud yang menghubungkan bandar Bintulu dengan Jepak serta Jambatan Batang Kemena turut menambah baik akses perhubungan di kawasan berkenaan.
Di utara negeri, Jambatan Marudi menjadi antara kemudahan penting yang memperkukuh hubungan jalan darat di kawasan Baram.
Pembangunan jambatan turut melibatkan kawasan bandar, termasuk Jambatan Datuk Amar Juma’ani di Kuching yang menyediakan pilihan laluan tambahan kepada pengguna jalan raya.
Secara keseluruhannya, pembukaan jambatan di pelbagai bahagian Sarawak memperlihatkan perkembangan jaringan perhubungan yang menghubungkan penempatan, pusat pentadbiran dan kawasan kegiatan ekonomi.
Dalam konteks PRN Sarawak Ke-13, kemudahan tersebut berpotensi membantu perjalanan pengundi dan petugas serta penghantaran peralatan pilihan raya, tertakluk kepada laluan dan pengaturan operasi SPR.
Bagaimanapun, pembangunan jambatan tidak menghapuskan sepenuhnya risiko perjalanan ketika musim tengkujuh kerana keadaan jalan penghubung, sistem saliran dan kemungkinan banjir di kawasan rendah masih memerlukan perhatian.
Kesiapsiagaan menghadapi risiko banjir
Pelaksanaan PRN ketika MTL memerlukan penilaian terhadap kemungkinan gangguan cuaca sepanjang proses penamaan calon, kempen, pengundian awal dan hari mengundi.
Antara aspek yang wajar diberikan perhatian ialah keadaan pusat pengundian, laluan perjalanan petugas, keselamatan tempat penyimpanan peralatan serta akses ke penempatan yang berisiko mengalami banjir.
Bagi kawasan rendah dan berhampiran sungai, pemantauan ramalan cuaca serta paras air menjadi penting untuk mengenal pasti kemungkinan gangguan perjalanan.
Penyediaan laluan alternatif juga boleh dipertimbangkan bagi kawasan yang mempunyai satu jalan masuk utama atau masih bergantung kepada pengangkutan air.
Pada masa sama, penyampaian maklumat perlu dilaksanakan dengan berkesan supaya pengundi dan petugas mendapat perkembangan terkini mengenai keselamatan perjalanan serta arahan pihak berkuasa.
Kerjasama antara SPR, Jawatankuasa Pengurusan Bencana Negeri (JPBN), Polis Diraja Malaysia (PDRM), Jabatan Bomba dan Penyelamat Malaysia (JBPM), Angkatan Pertahanan Awam (APM) serta agensi berkaitan penting bagi menyokong kesiapsiagaan menghadapi kemungkinan kecemasan.
Sebarang perubahan pengaturan pengundian atau langkah operasi pula perlu dilaksanakan mengikut bidang kuasa dan keputusan pihak berkuasa berkaitan.
Keadaan itu memperlihatkan bahawa persiapan pilihan raya bukan hanya melibatkan penyediaan tempat mengundi, tetapi turut merangkumi pengurusan risiko dan keupayaan bertindak sekiranya berlaku gangguan luar jangka.
Kempen 14 hari dan pemantauan penguatkuasaan
Tempoh berkempen selama 14 hari bermula selepas pengisytiharan calon yang bertanding pada 28 November sehingga 11.59 malam, 11 Disember, memberikan ruang kepada parti politik dan calon untuk mendekati pengundi sebelum hari pengundian.
Bagaimanapun, aktiviti kempen ketika musim tengkujuh memerlukan perancangan yang mengambil kira keadaan cuaca, keselamatan perjalanan serta akses ke kawasan penempatan.
Di Sarawak, kempen pilihan raya tidak hanya berlangsung di bandar dan pekan, malah turut melibatkan rumah panjang, kampung, kawasan pesisir serta penempatan pedalaman.
Perjalanan ke sesetengah kawasan memerlukan masa panjang, manakala hujan lebat berpotensi menjejaskan program yang telah dirancang.
Bagi kawasan yang masih bergantung kepada pengangkutan sungai, keadaan arus, paras air dan keselamatan bot perlu diberikan perhatian sebelum perjalanan dilakukan.
Bagi memastikan kelancaran pengurusan pilihan raya, SPR telah melantik 82 Pegawai Pengurus Pilihan Raya yang dibantu 305 Penolong Pegawai Pengurus.
Sebanyak 82 Pasukan Penguat Kuasa Kempen Pilihan Raya pula akan ditubuhkan bagi memantau aktiviti berkempen dengan penyertaan wakil PDRM, pihak berkuasa tempatan dan calon yang bertanding.
Penggunaan platform digital boleh menjadi saluran tambahan untuk menyampaikan maklumat kepada pengundi apabila aktiviti bersemuka menghadapi kekangan cuaca atau perjalanan.
Namun, penyebaran maklumat melalui saluran digital perlu dilakukan secara bertanggungjawab bagi mengelakkan kekeliruan serta penularan dakwaan yang tidak disahkan.
Dalam keadaan cuaca tidak menentu, keselamatan calon, petugas kempen dan orang ramai perlu diberikan keutamaan tanpa mengabaikan pematuhan terhadap peraturan pilihan raya.
Teknologi baharu dalam pengurusan pengundian
Selain perkembangan infrastruktur fizikal, PRN Sarawak Ke-13 turut menyaksikan peluasan penggunaan teknologi menerusi projek rintis sistem Optical Character Recognition – Voter Attendance (OCR-VA), iaitu pengecaman aksara optik bagi merekod kehadiran pengundi.
Menurut SPR, sistem tersebut akan dilaksanakan di semua saluran di setiap pusat mengundi melibatkan 82 kawasan DUN bagi merekod dan menandakan kehadiran pengundi secara automatik melalui pengimbasan maklumat pada dokumen pengenalan diri.
Pelaksanaan teknologi itu bertujuan mempercepatkan proses semakan dan rekod kehadiran serta meningkatkan kecekapan petugas tanpa mengubah tatacara pengundian sedia ada.
Pengundi masih perlu hadir ke pusat pengundian, mengemukakan dokumen pengenalan diri kepada petugas dan meneruskan proses pengundian mengikut prosedur yang ditetapkan.
SPR turut memaklumkan bahawa penyiaran secara langsung proses pilihan raya akan diteruskan menerusi saluran terpilih di Facebook rasmi suruhanjaya itu, termasuk keputusan tidak rasmi selepas waktu mengundi tamat.
Perkembangan tersebut memperlihatkan bahawa persiapan PRN kali ini bukan sahaja melibatkan peningkatan jaringan perhubungan darat, tetapi turut merangkumi pendigitalan sebahagian proses pengurusan pilihan raya.
Pengalaman PRN terdahulu sebagai rujukan
Penganjuran pilihan raya ketika Monsun Timur Laut bukan perkara baharu bagi Sarawak.
PRN Sarawak Ke-12 yang berlangsung pada 18 Disember 2021 juga diadakan ketika negara berada dalam tempoh musim tengkujuh.
Pengalaman tersebut boleh dijadikan rujukan dalam merancang perjalanan pilihan raya, namun keadaan cuaca dan tahap cabaran logistik tidak semestinya sama bagi setiap pilihan raya.
Taburan hujan, keadaan sungai, risiko banjir dan jaringan perhubungan boleh berubah mengikut lokasi serta keadaan semasa.
Tambahan pula, pembukaan beberapa jambatan utama selepas PRN 2021 telah mengubah pilihan laluan perjalanan di sejumlah kawasan, khususnya sepanjang jaringan jalan pesisir.
Perubahan itu memberikan kelebihan baharu kepada sebahagian penduduk, namun kawasan yang masih mempunyai akses terhad tetap memerlukan perhatian khusus.
Oleh itu, pengalaman terdahulu perlu dilengkapi penilaian risiko terkini bagi memastikan persiapan bersesuaian dengan keadaan sebenar.
Hak pengundi dan keselamatan perjalanan
Dalam menghadapi kemungkinan hujan lebat, pengundi juga perlu membuat persiapan perjalanan berdasarkan maklumat rasmi dan keadaan cuaca.
Bagi mereka yang bekerja atau menetap di luar kawasan mengundi, perancangan awal perlu mengambil kira jarak, tempoh perjalanan serta keadaan jalan raya.
Pengundi dari kawasan pedalaman dan pesisir pula mungkin memerlukan masa tambahan untuk sampai ke pusat pengundian, bergantung kepada lokasi serta kemudahan pengangkutan yang tersedia.
Perhatian turut perlu diberikan kepada warga emas, orang kurang upaya dan individu yang memerlukan bantuan pergerakan, tertakluk kepada peraturan serta kemudahan yang disediakan oleh pihak berkuasa pilihan raya.
SPR turut memaklumkan bahawa pengundi boleh membuat semakan maklumat pusat mengundi, saluran dan nombor bilangan masing-masing mulai 23 November melalui portal MySPR Semak di https://mysprsemak.spr.gov.my, aplikasi MySPR Semak atau talian 03-8892 7218.
Kemudahan semakan awal itu penting bagi membantu pengundi merancang perjalanan, khususnya mereka yang menetap jauh dari kawasan mengundi atau perlu melalui laluan yang berisiko mengalami gangguan ketika musim tengkujuh.
Bagi perkembangan cuaca, orang ramai boleh mengikuti ramalan dan amaran yang dikeluarkan MetMalaysia melalui laman web rasmi, aplikasi myCuaca serta saluran komunikasi yang diiktiraf.
Penyampaian maklumat tepat menjadi semakin penting apabila perubahan keadaan cuaca berpotensi mempengaruhi perancangan perjalanan pengundi.
Walaupun pengundian merupakan hak dan tanggungjawab penting dalam sistem demokrasi, keselamatan diri serta keluarga perlu diberikan keutamaan apabila berdepan amaran cuaca buruk.
Demokrasi dalam landskap perhubungan baharu
PRN Sarawak Ke-13 bukan sekadar proses memilih wakil rakyat bagi penggal pentadbiran seterusnya, tetapi turut memperlihatkan kepentingan kesiapsiagaan dalam mengurus pilihan raya di sebuah negeri yang mempunyai cabaran geografi dan perhubungan tersendiri.
Pembangunan jambatan dan jalan raya yang semakin meluas memberikan pilihan perjalanan darat yang lebih baik kepada sebahagian penduduk berbanding pilihan raya terdahulu.
Namun, kemajuan tersebut perlu dinilai bersama keadaan penempatan yang masih bergantung kepada pengangkutan air, belum mempunyai sambungan jalan lengkap atau memerlukan penambahbaikan infrastruktur sedia ada.
Dalam keadaan MTL dijangka berterusan sehingga Mac 2027, kesiapsiagaan menghadapi risiko hujan lebat dan banjir tetap menjadi aspek penting sepanjang tempoh pilihan raya.
Keberkesanan persiapan bukan sahaja bergantung kepada kemudahan fizikal yang tersedia, tetapi juga penyelarasan antara agensi, penyampaian maklumat tepat serta keupayaan bertindak sekiranya berlaku gangguan perjalanan.
Justeru, kelancaran PRN Sarawak Ke-13 bukan hanya bergantung kepada kemajuan jaringan perhubungan, tetapi juga keupayaan pihak berkaitan menyelaras persiapan dan menangani risiko cuaca bagi memastikan pengundi dapat menunaikan tanggungjawab mereka dengan selamat.
Oleh Earl Anek
