APABILA Presiden PAS, Tan Sri Abdul Hadi Awang, memilih pentas Muktamar Tahunan PAS ke-72 untuk mengungkit satu pertemuan yang didakwanya berlaku dengan wakil Amerika Syarikat pada 2014, beliau sebenarnya melakukan lebih daripada sekadar membuka semula sebuah episod lama.
Dalam politik, waktu sesuatu cerita dipilih untuk diceritakan hampir sama penting dengan kandungan cerita itu sendiri. Lebih-lebih lagi apabila PAS kini bukan sekadar mahu menjadi pembangkang yang kuat, tetapi sedang menyusun kedudukan untuk memainkan peranan lebih besar dalam menentukan kerajaan selepas PRU16.
Hadi mendakwa wakil Amerika pernah menawarkan bantuan kepada PAS untuk menjatuhkan kerajaan Barisan Nasional (BN) ketika lawatan Presiden Barack Obama ke Malaysia pada 2014.
Beliau turut mengingat kembali pertemuan apabila seorang duta Amerika bertanyakan siapa calon perdana menteri pilihan PAS, lalu Hadi membalas dengan pertanyaan: siapakah yang Amerika boleh terima?
Penafian kedutaan
Namun Kedutaan Amerika Syarikat pada 6 September 2026 menolak dakwaan tersebut dengan tegas, menyatakan Washington tidak pernah cuba menentukan kepimpinan politik Malaysia.
Oleh sebab itu, dua persoalan mesti dipisahkan. Pertama ialah persoalan fakta, iaitu apakah sebenarnya yang berlaku dalam pertemuan 2014 itu? Hal tersebut memerlukan bukti, rekod diplomatik, saksi dan penelitian pihak berkuasa. Malah polis telah menghubungi Hadi berhubung dakwaan itu dan beliau dilaporkan bersedia memberikan kerjasama.
Kedua ialah persoalan politik yang jauh lebih menarik iaitu mengenai faktor cerita tentang Amerika, BN dan calon perdana menteri dibawa ke pentas muktamar sekarang.
Jawapannya mungkin terletak pada usaha PAS membina sebuah naratif bahawa parti tersebut mempunyai kelayakan untuk memerintah.
Meyakinkan undi baharu
Selama ini PAS mempunyai kekuatan besar dalam mobilisasi identiti, agama dan akar umbi. Tetapi perjalanan daripada parti pembangkang kepada parti yang mahu menjadi teras Kerajaan Persekutuan menuntut sesuatu yang lain.
PAS perlu meyakinkan penyokong bahawa ia bukan sahaja mampu memperoleh kerusi, tetapi mempunyai legitimasi moral, kedaulatan politik dan kewibawaan untuk mengendalikan negara. Dalam konteks inilah Amerika berfungsi sebagai simbol.
Mesej Hadi mudah difahami akar umbi bahawa PAS boleh mengejar Putrajaya, tetapi Putrajaya tidak boleh diperoleh dengan harga campur tangan asing. Kuasa mesti datang daripada peti undi Malaysia. Dengan itu, sebuah dakwaan mengenai pertemuan diplomatik diubah menjadi cerita mengenai maruah nasional.
Dalam psikologi politik PAS, simbol ‘Amerika’ juga jauh lebih besar daripada sebuah institusi kedutaan. Ia boleh membawa ingatan mengenai hegemoni Barat, peperangan di dunia Islam, tekanan geopolitik dan kuasa besar yang dianggap mencampuri urusan negara lain.
Maka apabila Hadi mengatakan PAS menolak apa-apa yang didakwanya sebagai bantuan Amerika, beliau sebenarnya sedang menghubungkan empat unsur dalam satu cerita: Islam, kedaulatan, integriti parti dan kemerdekaan politik.
Namun terdapat lapisan lain yang mungkin lebih strategik. Amerika bukan satu-satunya watak dalam cerita tersebut. Watak yang diam tetapi sangat penting ialah Barisan Nasional.
Realiti politik dan jambatan politik baru
Kerajaan yang dikatakan mahu dijatuhkan pada 2014 ialah kerajaan BN pimpinan Najib Razak. Pada ketika itu PAS berada bersama PKR dan DAP dalam Pakatan Rakyat serta menjadi lawan politik utama BN.
Dengan mengingatkan bahawa PAS, walaupun mahu menewaskan BN, dikatakan tidak sanggup menerima bantuan kuasa asing untuk melakukannya, Hadi sedang mencipta satu titik moral yang boleh dikongsi dengan UMNO bahawa walaupun pernah bermusuh, tetapi pertarungan itu sepatutnya kekal sebagai pertarungan sesama rakyat Malaysia.
Di sinilah cerita lama berpotensi menjadi jambatan politik baharu. Hubungan PAS-UMNO pada 2026 tidak lagi boleh dibaca melalui lensa permusuhan lama semata-mata.
Dalam beberapa bulan kebelakangan ini, kedua-duanya telah menunjukkan bentuk kerjasama pilihan raya yang lebih nyata. PAS dan BN bekerjasama dalam pilihan raya Negeri Sembilan, malah sayap Pemuda kedua-dua parti secara terbuka menyatakan harapan supaya hubungan itu dapat diteruskan hingga PRU16.
Hadi sendiri pada muktamar kali ini mengakui rundingan dengan BN sedang berjalan dan menunjukkan perkembangan positif, walaupun belum dimuktamadkan.
Ini tidak bermakna Muafakat Nasional telah kembali dalam bentuk lama. UMNO masih mempunyai pertimbangan sendiri. Sebelum ini Ahmad Zahid Hamidi berhati-hati untuk mengiktiraf kerjasama rasmi, malah menegaskan bahawa perbincangan tertentu hanyalah persefahaman dan belum menjadi perjanjian politik yang muktamad.
Tetapi politik tidak semestinya bermula dengan dokumen. Ia sering bermula dengan pengurangan rasa curiga.
Metafora politik
Bagi kerjasama PAS-UMNO bergerak lebih jauh, halangan terbesarnya bukan sekadar pembahagian kerusi. Kedua-duanya perlu menyediakan justifikasi kepada akar umbi masing-masing.
UMNO perlu menerangkan mengapa parti yang pernah menjadi pesaing keras boleh kembali menjadi rakan. PAS pula perlu menjelaskan mekanisme kerjasama dengan parti yang bertahun-tahun dikritiknya boleh dianggap konsisten dengan perjuangannya.
Naratif 2014 membantu mengurangkan kos psikik. Hadi boleh mengatakan secara tersirat bahawa perseteruan PAS-BN dahulu tidak pernah bermakna PAS sanggup melihat kuasa asing menentukan kerajaan Malaysia.
Dengan kata lain, di sebalik perbezaan parti terdapat suatu wilayah nilai bersama: kedaulatan negara, kepimpinan Melayu-Islam dan hak rakyat Malaysia menentukan pemerintahannya sendiri.
Tetapi jika PAS mahu menjadikan cerita ini sebagai modal menuju PRU16, terdapat satu cabaran besar. Retorik kedaulatan sahaja tidak mencukupi untuk membuktikan kesiapsiagaan memerintah.
Kemajumukan politik
Pengundi yang menentukan Putrajaya bukan hanya akar umbi tegar. Malaysia ialah sebuah negara majmuk, ekonomi terbuka dan negara perdagangan yang bergantung pada hubungan kompleks dengan Amerika Syarikat, China, ASEAN, Eropah dan dunia Islam.
Sebuah parti yang bercita-cita menjadi teras kerajaan perlu menunjukkan bahawa mempertahankan kedaulatan tidak bermaksud membina permusuhan diplomatik.
Kedaulatan yang matang ialah kebolehan berkata tidak apabila perlu, tetapi pada masa sama mampu berunding, berdagang, menarik pelaburan dan menjaga kepentingan negara tanpa terperangkap dalam retorik anti-kuasa besar.
Lebih penting, Hadi perlu menyedari bahawa apabila sebuah parti bergerak semakin hampir kepada kuasa, setiap kenyataannya dibaca bukan lagi sebagai ucapan untuk ahli sahaja.
Ia turut dibaca oleh diplomat, pelabur, pasaran, kerajaan asing dan masyarakat bukan Melayu. Bahasa sebuah parti pembangkang boleh bersifat mobilisasi; bahasa sebuah parti yang mahu memerintah mesti menunjukkan keupayaan mengurus akibat.
Itulah sebabnya penafian Kedutaan Amerika perlu diberi perhatian serius. Bukan kerana Malaysia harus tunduk kepada Washington, tetapi kerana kredibiliti ialah sebahagian daripada kedaulatan. Negara yang berdaulat juga memerlukan pemimpin yang mampu membezakan antara dakwaan, bukti dan naratif politik.
Logika politik
Namun dari sudut strategi domestik, tindakan Hadi tetap mempunyai logiknya. Hanya sehari sebelum isu itu menjadi kontroversi, beliau menyatakan PAS terbuka kepada kerjasama dengan BN menjelang PRU16 dan bahawa parti itu sudah mempunyai calon perdana menteri dalam fikiran, walaupun belum mahu mendedahkannya.
Apabila dua kenyataan itu dibaca bersama, gambaran lebih besar mula kelihatan. Hadi bukan sekadar berbicara tentang Amerika pada 2014. Beliau sedang bercakap tentang tokoh dan parti yang berhak menentukan Putrajaya pada masa hadapan.
Mesej kepada akar umbi PAS ialah: kita mahu memerintah tanpa bergantung kepada kuasa asing. Mesej kepada UMNO mungkin lebih halus: kita pernah bertarung, tetapi kita berkongsi garis merah tertentu.
Mesej kepada pesaing pula ialah PAS mahu membina dirinya sebagai parti yang bukan sekadar mempunyai kerusi, tetapi mempunyai naratif negara.
Sebab itu, kontroversi ini tidak wajar dibaca sekadar sebagai pertelingkahan fakta antara PAS dengan Kedutaan Amerika.
Ia juga memperlihatkan bagaimana sejarah, memori dan ancaman luar boleh disusun menjadi bahasa legitimasi baharu apabila sebuah parti mula membayangkan dirinya lebih hampir kepada kuasa Persekutuan.
Paradoks politik
PRU16 nanti mungkin akhirnya bukan ditentukan oleh mana-mana pihak yang paling keras menyerang lawan, tetapi siapa paling berjaya membina gabungan sosial dan politik yang cukup luas untuk memerintah.
Jika PAS dan UMNO benar-benar bergerak semakin hampir, mereka memerlukan lebih daripada formula kerusi. Mereka memerlukan sebuah cerita yang membolehkan penyokong masing-masing menerima satu sama lain semula.
Di situlah terdapat makna paling mendalam kisah Amerika yang dibawa Hadi. Ia kelihatan seperti cerita tentang masa lalu. Tetapi dalam politik, masa lalu sering diceritakan semula apabila seseorang sedang menyediakan masa depan.
- Datuk Profesor Dr Awang Azman Awang Pawi adalah ahli akademik di Universiti Malaya, Kuala Lumpur. Beliau kini ialah Ahli Majlis Penasihat Perpaduan Negara dan Felo Kanan Akademi Kenegaraan Malaysia.
