PEMBUBARAN Dewan Undangan Negeri (DUN) Sarawak pada hari ini (26 Oktober 2026) menandakan bermulanya satu fasa penting dalam proses demokrasi negeri ini apabila perhatian kini beralih kepada persiapan Pilihan Raya Negeri Ke-13 (PRN13).
Selepas pembubaran DUN, persoalan utama yang timbul ialah apakah proses seterusnya, bilakah rakyat akan keluar mengundi dan apakah peranan yang perlu dimainkan oleh parti politik, calon serta pengundi sepanjang tempoh pilihan raya?
Proses ini bukan sekadar tentang persaingan merebut kerusi, sebaliknya melibatkan beberapa peringkat rasmi yang perlu dilaksanakan mengikut undang-undang bagi memastikan pilihan raya berlangsung secara teratur.
SPR menjadi tumpuan utama
Selepas pembubaran DUN, tumpuan beralih kepada Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) yang bertanggungjawab mengurus dan menyelaras pelaksanaan PRN13.
SPR akan menetapkan tarikh penting pilihan raya, termasuk hari penamaan calon, tempoh berkempen dan hari pengundian. Tarikh-tarikh berkenaan akan diumumkan secara rasmi dan menjadi rujukan kepada semua pihak yang terlibat.
Berdasarkan Perkara 21(4) Perlembagaan Negeri Sarawak, pilihan raya negeri hendaklah diadakan dalam tempoh 60 hari selepas pembubaran DUN. Ini bermakna proses menuju PRN13 perlu diselesaikan dalam tempoh yang ditetapkan oleh perlembagaan.
Pengumuman rasmi SPR amat penting kerana ia menentukan jadual sebenar yang perlu dipatuhi oleh parti politik, bakal calon dan pengundi.
Kerajaan negeri masih menjalankan pentadbiran
Pembubaran DUN tidak bermakna pentadbiran kerajaan negeri terhenti sepenuhnya.
Urusan pentadbiran dan penyampaian perkhidmatan awam perlu diteruskan bagi memastikan kehidupan rakyat tidak terjejas. Agensi kerajaan masih mempunyai tanggungjawab melaksanakan tugas masing-masing mengikut bidang kuasa serta peraturan yang berkuat kuasa
Dalam tempoh ini, kerajaan yang sedang menjalankan tugas lazimnya tertakluk kepada prinsip kerajaan sementara atau caretaker government. Prinsip tersebut bertujuan memastikan pentadbiran kekal berjalan, di samping mengelakkan penggunaan kuasa kerajaan untuk memberikan kelebihan tidak wajar kepada mana-mana pihak dalam pilihan raya.
Pengurusan kewangan, keputusan dasar besar dan tindakan yang boleh mengikat kerajaan seterusnya perlu ditangani dengan mengambil kira batasan serta amalan kerajaan sementara.
Penamaan calon menentukan persaingan
Sebaik sahaja SPR mengumumkan jadual rasmi, perhatian akan tertumpu kepada hari penamaan calon.
Pada peringkat ini, parti politik akan mengemukakan calon masing-masing bagi bertanding di kerusi DUN yang ditawarkan. Calon perlu memenuhi syarat kelayakan dan mematuhi prosedur pencalonan yang ditetapkan.
Persaingan boleh melibatkan calon parti politik, gabungan parti atau calon bebas, bergantung kepada keputusan masing-masing untuk bertanding.
Hari penamaan calon juga akan menjelaskan jumlah calon yang bertanding di setiap kawasan. Sekiranya hanya seorang calon yang sah dinamakan bagi sesuatu kerusi, calon itu boleh diisytiharkan menang tanpa bertanding mengikut undang-undang pilihan raya.
Namun, jika terdapat dua atau lebih calon yang sah, pengundian akan dilaksanakan bagi menentukan wakil rakyat yang dipilih.
Kempen pilihan raya bermula
Tempoh berkempen memberi peluang kepada calon untuk memperkenalkan diri, menjelaskan tawaran serta membentangkan pendekatan mereka kepada pengundi.
Isu pembangunan luar bandar, kemudahan asas, bekalan air dan elektrik, jalan raya, peluang pekerjaan, pendidikan, kesihatan serta kos sara hidup berkemungkinan menjadi antara perkara yang mendapat perhatian dalam perbincangan awam.
Bagi Sarawak yang mempunyai kawasan geografi luas dan banyak penempatan luar bandar, usaha mendekati pengundi turut memerlukan perancangan logistik yang teliti.
Pada masa sama, semua pihak perlu mematuhi undang-undang pilihan raya, menghormati perbezaan pandangan serta mengelakkan penyebaran maklumat palsu dan kandungan yang boleh mencetuskan ketegangan.
Pengundi pula mempunyai peluang menilai tawaran setiap calon berdasarkan rekod perkhidmatan, perancangan pembangunan, keupayaan melaksanakan komitmen dan isu yang benar-benar dekat dengan kehidupan mereka.
Hari mengundi: Suara rakyat menentukan wakil
Kemuncak PRN13 ialah hari pengundian, apabila pengundi berdaftar yang layak menunaikan tanggungjawab memilih wakil bagi kawasan masing-masing.
SPR akan mengurus proses pengundian dan pengiraan undi mengikut prosedur yang ditetapkan. Selepas keputusan rasmi diumumkan, calon yang memperoleh jumlah undi tertinggi bagi kerusi berkenaan akan diisytiharkan menang, tertakluk kepada undang-undang pilihan raya.
Keputusan keseluruhan akan menentukan komposisi baharu DUN Sarawak serta membuka laluan kepada pembentukan kerajaan negeri selepas pilihan raya.
Jumlah kerusi yang dimenangi setiap parti atau gabungan akan menjadi faktor penting dalam menentukan pihak yang mempunyai sokongan mencukupi untuk membentuk kerajaan.
Selepas keputusan diumumkan
Sebaik sahaja keputusan pilihan raya diketahui, proses demokrasi memasuki peringkat seterusnya.
Calon yang menang akan memperoleh mandat sebagai wakil rakyat bagi kawasan masing-masing. Sementara itu, pembentukan kerajaan negeri perlu dilaksanakan mengikut Perlembagaan Negeri Sarawak dan berdasarkan pihak yang mendapat kepercayaan serta sokongan majoriti ahli DUN.
Pelantikan Premier Sarawak dan pembentukan barisan Kabinet negeri akan mengikuti proses perlembagaan yang berkenaan.
DUN yang baharu kemudiannya menjadi medan perbahasan, penggubalan undang-undang dan penelitian terhadap dasar kerajaan, selain memainkan peranan dalam memastikan kepentingan rakyat terus dibawa ke peringkat negeri.
Rakyat sebagai penentu masa depan Sarawak
PRN13 bukan hanya proses memilih individu untuk menduduki kerusi DUN. Pilihan raya ini turut memberikan ruang kepada rakyat menilai hala tuju pembangunan negeri, keutamaan dasar serta komitmen calon terhadap kawasan yang diwakili.
Dalam tempoh selepas pembubaran DUN, rakyat perlu mendapatkan maklumat daripada sumber yang sahih, mengikuti pengumuman rasmi SPR dan memahami proses pilihan raya supaya dapat menjalankan tanggungjawab sebagai pengundi dengan lebih yakin.
Setiap kawasan mempunyai keperluan dan cabaran tersendiri. Justeru, penelitian terhadap isu setempat, perancangan jangka panjang dan komitmen yang dikemukakan oleh calon merupakan sebahagian daripada proses membuat keputusan secara bertanggungjawab.
Pembubaran DUN pada 26 Oktober 2026 hanyalah permulaan kepada rangkaian proses yang akan membawa Sarawak menuju PRN13.
Selepas itu, penetapan jadual pilihan raya, penamaan calon, kempen, pengundian dan pembentukan kerajaan akan menjadi antara perkembangan utama yang dinantikan.
Akhirnya, mandat yang diberikan melalui peti undi akan menentukan barisan wakil rakyat yang bakal memikul tanggungjawab membawa suara rakyat ke DUN Sarawak bagi penggal seterusnya.
Oleh Adi Safarman
