PENDIRIAN Gabungan Parti Sarawak (GPS) untuk menghadapi Pilihan Raya Negeri (PRN) Sarawak Ke-13 tanpa membentuk pakatan pilihan raya dengan parti di luar gabungan itu mencerminkan kesinambungan pendekatan politik yang dibawa sejak penubuhannya pada 2018.
Walaupun GPS merupakan sebahagian daripada Kerajaan Perpaduan di peringkat Persekutuan, kerjasama pentadbiran tersebut tidak diterjemahkan kepada persefahaman untuk bertanding bersama dalam pilihan raya negeri.
Perkara itu ditegaskan Ketua Penerangan Parti Pesaka Bumiputera Bersatu (PBB), Dato Sri Abdul Karim Rahman Hamzah pada 2 November lalu apabila beliau menjelaskan bahawa GPS akan bergerak bersendirian dan menganggap semua parti di luar gabungan sebagai pesaing dalam PRN.
“Di peringkat Persekutuan, itu urusan mereka,” katanya ketika mengulas kemungkinan kerjasama pilihan raya antara GPS dengan Parti Keadilan Rakyat (PKR).
Menurut Abdul Karim, penyertaan PKR dan parti lain dalam Kerajaan Perpaduan tidak mengubah pendirian GPS untuk menghadapi PRN melalui gabungan empat parti komponennya sendiri.
Beliau turut menegaskan bahawa mandat pemerintahan Sarawak perlu ditentukan pengundi, bukannya berdasarkan andaian bahawa kerjasama politik di peringkat Persekutuan mesti diteruskan dalam pilihan raya negeri.
Pendirian itu menyusuli pengumuman Pengerusi GPS yang juga Premier Sarawak, Datuk Patinggi Tan Sri Abang Johari Tun Openg pada 28 Oktober lalu bahawa gabungan tersebut akan bertanding di semua 82 kerusi Dewan Undangan Negeri (DUN).
Keputusan berkenaan dicapai selepas Mesyuarat Majlis Kepimpinan Tertinggi GPS yang dihadiri presiden empat parti komponen, manakala pembahagian kerusi dan pemilihan calon akan dimuktamadkan sebelum hari penamaan calon.
Perkembangan itu berlaku selepas DUN Sarawak dibubarkan berkuat kuasa 26 Oktober lalu, sekali gus membuka laluan kepada PRN ke-13 yang perlu diadakan dalam tempoh 60 hari mengikut Perlembagaan Negeri Sarawak.
Asal penubuhan GPS selepas PRU14
Pendekatan politik GPS hari ini mempunyai kaitan dengan perubahan landskap politik negara selepas Pilihan Raya Umum Ke-14 (PRU14) pada 9 Mei 2018.
Ketika itu, Barisan Nasional (BN) kehilangan pentadbiran Kerajaan Persekutuan kepada Pakatan Harapan (PH), sekali gus membawa perubahan kepada kedudukan parti komponen BN dari Sarawak.
Pada 12 Jun 2018, empat parti komponen BN Sarawak, iaitu PBB, Parti Rakyat Bersatu Sarawak (SUPP), Parti Rakyat Sarawak (PRS) dan Parti Demokratik Progresif (PDP), mengumumkan keputusan meninggalkan BN dan membentuk GPS.
Penubuhan gabungan baharu itu membolehkan empat parti berkenaan meneruskan kerjasama politik di bawah organisasi berpusat di Sarawak, dengan penekanan terhadap kepentingan negeri termasuk tuntutan hak berdasarkan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63).
Bagaimanapun, keputusan meninggalkan BN tidak bermaksud GPS menolak semua bentuk kerjasama dengan Kerajaan Persekutuan, sebaliknya mahu menentukan hubungan politik dan pentadbiran berdasarkan pertimbangannya sendiri.
Pendaftaran GPS diluluskan Jabatan Pendaftaran Pertubuhan (ROS) pada 19 November 2018 sebelum logo dan lagunya diperkenalkan Abang Johari di Ibu Pejabat PBB, Kuching pada 9 Januari 2019.
Pada majlis sama, Abang Johari yang ketika itu Ketua Menteri Sarawak turut melancarkan Program Rali Jelajah GPS bagi memperkenalkan identiti gabungan berkenaan kepada masyarakat.
Jelajah Bendera GPS perkukuh identiti politik tempatan
Bermula di Lawas pada 11 Januari 2019, Jelajah Bendera GPS yang diketuai Gerald Rentap Jabu merentasi kesemua 12 bahagian Sarawak dengan 19 lokasi persinggahan sebelum berakhir di Kota Samarahan pada 18 Januari.
Rombongan itu disertai pemimpin dan ahli parti komponen serta wakil media, termasuk Utusan Sarawak yang membuat liputan perjalanan jelajah di beberapa lokasi.
Berdasarkan arkib laporan Utusan Sarawak sepanjang Januari 2019, tiga perkara utama yang sering diketengahkan pemimpin GPS ialah kepimpinan tempatan, perjuangan mempertahankan hak Sarawak dan kesinambungan perjuangan Allahyarham Pehin Sri Adenan Satem atau Tok Nan.
Di Dewan Suarah Miri, ADUN Senadin ketika itu, Datuk Lee Kim Shin menekankan identiti GPS sebagai gabungan politik tempatan serta kepentingan memahami kedudukan Sarawak dalam pembentukan Malaysia.
Program berkenaan turut menyaksikan upacara menyalakan lilin bagi memperingati pemergian Tok Nan pada 11 Januari 2017.
Di Bekenu pada 12 Januari 2019, jelajah diteruskan menerusi program Sarapan Pagi Bersama Komuniti Bekenu yang dihadiri ADUN Bekenu ketika itu, Rosey Yunus dan ADUN Lambir, Ripin Lamat.
ADUN Serembu ketika itu, Miro Simuh pula menekankan perpaduan masyarakat berbilang kaum dan agama serta perjuangan hak Sarawak melalui kepimpinan tempatan.
Ketika persinggahan di Dewan Suarah Bintulu, Abang Johari mengaitkan penubuhan GPS dengan kesinambungan perjuangan Tok Nan.
“Inilah masanya, kerana kita (kerajaan negeri) sudah dewasa, kita boleh berfikir sendiri dan kita boleh merancang bagaimana kita teruskan usaha Tok Nan yang mempertahankan hak Sarawak yang terhakis,” katanya seperti direkodkan Utusan Sarawak pada Januari 2019.
Beliau turut menekankan kepentingan mengutamakan Sarawak dalam perancangan pembangunan bagi menjamin keharmonian masyarakat berbilang kaum dan agama serta meningkatkan taraf hidup rakyat.
Di Tebingan Mukah, Menteri Kebajikan, Kesejahteraan Komuniti, Wanita, Keluarga dan Pembangunan Kanak-Kanak ketika itu, Dato Sri Fatimah Abdullah menjelaskan bahawa keputusan meninggalkan BN berkait dengan keperluan memberi tumpuan kepada pembangunan negeri
Antara bidang yang disentuh ialah pendidikan, keselamatan, kesihatan, kebajikan dan penyediaan kemudahan asas.
“Ini adalah masa yang tepat bagi kita untuk mentadbir negeri kita sendiri. Kita menjadi ketua di negeri kita sendiri,” katanya ketika jelajah di Mukah.
Gerald Rentap pula mengetengahkan isu autonomi imigresen, kuasa perundangan negeri, perlindungan sempadan serta hak terhadap tanah dan sumber dalam sempadan Sarawak.
Bagaimanapun, kenyataan sepanjang jelajah itu perlu difahami dalam konteks politik 2019 dan tidak semestinya menggambarkan sepenuhnya kedudukan undang-undang atau hubungan Persekutuan-negeri pada masa kini.
Jelajah turut dekati masyarakat luar bandar
Di Selangau, Utusan Sarawak mendapatkan pandangan penduduk termasuk Rabiah Tegong, Radin Agan dan Asan Dajai mengenai kepimpinan tempatan serta harapan terhadap pembangunan Sarawak.
Pandangan mereka memberikan gambaran mengenai penerimaan masyarakat ketika itu, namun tidak boleh dianggap mewakili keseluruhan pengundi Selangau atau sentimen politik semasa.
Jelajah seterusnya singgah di Kanowit sebagai destinasi kesembilan sebelum meneruskan perjalanan ke Kapit.
Sambutan di Kanowit diserikan dengan upacara miring, tarian ngajat, paluan kompang dan tarian singa.
ADUN Ngemah ketika itu, Alexander Vincent dan ADUN Machan, Allan Siden Gramong masing-masing menekankan kepentingan pentadbiran diterajui parti tempatan serta rasional keputusan meninggalkan BN.
Di Kapit, penyerahan bendera turut diadakan di Rumah Edison Bugap, Sungai Melekun, dengan Naib Presiden PRS ketika itu, Datuk Wilson Ugak mengaitkan penubuhan GPS dengan keupayaan kepimpinan Sarawak menentukan hala tuju politik dan pentadbiran negeri.
Persinggahan itu menunjukkan usaha memperkenalkan GPS turut melibatkan masyarakat rumah panjang dan kawasan luar bandar.
Di Dewan Suarah Sri Aman, ADUN Bukit Begunan ketika itu, Datuk Mong Dagang menekankan tuntutan hak Sarawak berdasarkan MA63 serta tanggungjawab jentera akar umbi memperkenalkan GPS kepada masyarakat.
Sementara itu, laporan dari Dewan Siburan merekodkan pandangan ADUN Batu Kitang ketika itu, Lo Khere Chiang dan ADUN Tarat, Datuk Roland Sagah mengenai perpaduan, kepimpinan tempatan dan penyertaan generasi muda.
Roland yang ketika itu Naib Presiden PBB turut mengaitkan keputusan meninggalkan BN dengan usaha memperkukuh peranan kepimpinan tempatan dalam memperjuangkan kepentingan Sarawak.
Semangat perjuangan Tok Nan
Laporan khas Utusan Sarawak bertarikh 18 Januari 2019 turut merakamkan pandangan tiga pemimpin sayap Pemuda dan Wanita PBB yang menyertai jelajah.
Antaranya Ketua Pergerakan Pemuda PBB Tanjong Datu ketika itu, Azizul Annuar Adenan, anak Allahyarham Tok Nan.
Azizul mengaitkan penubuhan GPS dengan perjuangan bapanya untuk mendapatkan semula hak Sarawak yang menurut pandangannya telah terhakis.
“Allahyarham seterusnya memulakan langkah perjuangan untuk mendapatkan semula hak-hak yang telah terhakis.
“Saya percaya dengan GPS, kita boleh mendapatkan kembali hak-hak yang telah terhakis dalam MA63 itu,” katanya dalam temu bual asal bersama Utusan Sarawak.
Ketua Pemuda PBB Batu Kitang ketika itu, Moliadi Ahmad pula menekankan keperluan memperkenalkan GPS hingga ke peringkat kampung.
Ketua Wanita PBB Cawangan Batu Danau ketika itu, Roszuina Labet turut menggesa lebih banyak program turun padang diadakan bagi memahami keperluan masyarakat.
Jelajah Bendera GPS akhirnya tamat di Dewan Suarah Kota Samarahan pada 18 Januari 2019.
Ahli Parlimen Kota Samarahan ketika itu, Rubiah Wang menyifatkan semangat peserta jelajah sebagai membanggakan walaupun perjalanan melibatkan cabaran termasuk melalui Brunei Darussalam serta penggunaan pengangkutan air ke Kapit dan Kanowit.
Pada 19 Januari 2019, GPS dilancarkan secara rasmi oleh Abang Johari di Stadium Perpaduan, Kuching.
Pelancaran itu menandakan perkembangan penting pembentukan identiti GPS sebelum gabungan tersebut menghadapi pilihan raya negeri menggunakan lambang sendiri.
Kemenangan PRN 2021 dan kerjasama Persekutuan
Pada PRN Sarawak Ke-12, 18 Disember 2021, GPS memenangi 76 daripada 82 kerusi DUN, manakala Parti Sarawak Bersatu (PSB) memperoleh empat kerusi dan Parti Tindakan Demokratik (DAP) dua kerusi.
Keputusan itu merupakan pencapaian GPS dalam pilihan raya negeri pertamanya menggunakan identiti gabungan sendiri, namun tidak boleh dijadikan ukuran langsung sokongan pengundi menjelang PRN kali ini.
Perubahan hubungan politik nasional berlaku selepas Pilihan Raya Umum Ke-15 apabila GPS pada 24 November 2022 bersetuju menyertai Kerajaan Perpaduan pimpinan Datuk Seri Anwar Ibrahim.
Keputusan tersebut dibuat selaras dengan titah Yang di-Pertuan Agong ketika itu berhubung pembentukan kerajaan.
Penyertaan itu memperlihatkan GPS mengekalkan identiti organisasinya sambil menjalinkan kerjasama pentadbiran dengan parti politik lain.
Kerjasama Persekutuan-negeri penting dalam pelaksanaan pembangunan, penyelarasan dasar dan urusan pentadbiran, namun tidak semestinya membawa kepada persetujuan pembahagian kerusi atau pemilihan calon pilihan raya negeri.
GPS kekal bertanding di semua 82 kerusi
Perbezaan antara kerjasama pentadbiran dan strategi pilihan raya kembali menjadi perhatian menjelang PRN Ke-13 apabila GPS menegaskan pendirian untuk bertanding di semua 82 kerusi DUN tanpa pakatan pilihan raya tambahan.
Keputusan itu turut memerlukan penyelarasan dalaman antara PBB, SUPP, PRS dan PDP dalam menentukan kawasan pertandingan serta calon.
Abang Johari pada 28 Oktober lalu menjelaskan bahawa pembahagian kerusi akan dibincangkan berdasarkan susunan sedia ada dan kerusi yang dimenangi calon GPS.
Perkara itu mempunyai kepentingan tambahan berikutan perubahan komposisi politik DUN sepanjang penggal lalu, termasuk pembubaran PSB pada 2024 dan penyertaan tiga bekas wakil rakyatnya ke dalam PDP.
Pada masa sama, pendirian GPS bergerak bersendirian memberikan ruang kepada parti lain menentukan strategi masing-masing, sama ada bertanding secara individu atau membentuk persefahaman sesama parti.
Bagi pengundi, sejarah penubuhan GPS dan hubungannya dengan parti lain merupakan sebahagian daripada latar politik yang boleh dijadikan rujukan.
Bagaimanapun, penilaian terhadap parti dan calon juga bergantung kepada prestasi pentadbiran, pelaksanaan dasar, pembangunan kawasan, tadbir urus serta keupayaan wakil rakyat menangani keperluan masyarakat.
Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) dijadual mengadakan mesyuarat khas pada 6 November ini bagi menentukan tarikh penting PRN Ke-13, termasuk hari penamaan calon dan pengundian.
Sementara itu, kerajaan Sarawak meneruskan tanggungjawab pentadbiran sebagai kerajaan sementara selepas pembubaran DUN, tertakluk kepada peruntukan dan amalan perlembagaan berkaitan.
Mandat akhir di tangan pengundi
Perjalanan GPS sejak penubuhannya pada 12 Jun 2018 hingga menjelang PRN Ke-13 memperlihatkan kesinambungan usaha mengekalkan identiti sebagai gabungan politik tempatan.
Pendekatan itu dapat ditelusuri melalui Jelajah Bendera GPS pada Januari 2019 yang menekankan kepimpinan tempatan, perjuangan hak Sarawak berdasarkan MA63 dan kerjasama empat parti komponen.
Walaupun landskap politik negara berubah dan GPS menyertai Kerajaan Perpaduan pada November 2022, gabungan tersebut mengekalkan pendekatan tersendiri dalam pertandingan pilihan raya negeri.
Keputusan bertanding di semua 82 kerusi tanpa pakatan pilihan raya dengan parti di luar GPS memperlihatkan perbezaan antara kerjasama pentadbiran Persekutuan dengan strategi politik negeri.
Namun, kesinambungan pendirian politik bukan satu-satunya ukuran keberkesanan sesebuah gabungan.
Prestasi pentadbiran, pencapaian pembangunan, tadbir urus dan keupayaan memenuhi keperluan masyarakat tetap menjadi asas penting dalam penilaian rakyat.
Justeru, sama ada pendekatan GPS yang menggabungkan identiti politik tempatan dengan kerjasama pentadbiran Persekutuan terus mendapat mandat akan ditentukan pengundi pada PRN Sarawak Ke-13.
Oleh Earl Anek
