KEJATUHAN sesebuah syarikat penerbangan jarang berlaku secara tiba-tiba. Selalunya, ada petanda awal yang boleh diperhatikan jika tahu apa yang perlu dicari.
Dari luar, sebuah syarikat mungkin kelihatan stabil. Pesawatnya penuh dengan penumpang, permintaan terhadap perkhidmatannya masih tinggi, harga tiket berada pada paras premium dan rangkaian laluannya tampak semakin berkembang.
Namun semua itu tidak semestinya mencerminkan kesihatan operasi sebenar. Dalam industri penerbangan, gambaran positif dari luar kadangkala menyembunyikan tekanan yang jauh lebih besar di belakang tabir.
Pesawat yang penuh tidak semestinya membawa keuntungan. Permintaan yang tinggi tidak semestinya menjamin aliran tunai yang kukuh. Laluan yang bertambah pula tidak semestinya menandakan pertumbuhan yang benar-benar mampan.
Salah faham paling lazim dalam kalangan orang awam ialah ilusi pesawat penuh. Ramai menganggap kabin yang padat sebagai tanda jelas bahawa syarikat penerbangan sedang mencatat keuntungan besar.
Pada permukaan, tanggapan itu kelihatan munasabah. Lebih ramai penumpang bermaksud lebih banyak tiket terjual. Lebih banyak tiket terjual pula seolah-olah bermaksud lebih banyak wang masuk.
Realitinya jauh lebih rumit. Hasil jualan tiket perlu menampung kos operasi yang sangat tinggi. Bahan api, penyelenggaraan, gaji kru, insurans, pajakan pesawat, alat ganti dan caj lapangan terbang semuanya menuntut perbelanjaan besar.
Jika syarikat terpaksa menurunkan harga tiket demi memastikan kerusi terisi, pesawat mungkin tetap kelihatan penuh, tetapi hasil bagi setiap kerusi terlalu rendah untuk menampung kos sebenar penerbangan.
Ada juga keadaan apabila syarikat mengurangkan kekerapan laluan daripada beberapa penerbangan sehari kepada satu sahaja, sekali gus menjadikan pesawat kelihatan lebih penuh. Ia kelihatan yang permintaan seolah-olah masih kukuh.
Namun hakikatnya, syarikat mungkin hanya memadatkan penumpang ke dalam jadual yang lebih kecil kerana permintaan sebenar sudah menurun atau kos operasi tidak lagi mampu menampung kekerapan asal.
Tanpa strategi harga yang betul, struktur kos yang terkawal dan aliran tunai yang kukuh, sebuah syarikat boleh kelihatan sibuk tetapi sebenarnya sedang bergerak menuju tekanan kewangan yang serius.
Cabaran ini lebih ketara bagi syarikat penerbangan kecil. Syarikat besar lazimnya mempunyai kelebihan saiz operasi, termasuk lebih banyak pesawat, rangkaian laluan yang lebih luas dan sistem sokongan yang lebih matang.
Jika satu pesawat perlu dikeluarkan daripada operasi, masih ada kemungkinan pesawat lain mengambil alih jadual.
Bagi pengendali yang memiliki jumlah pesawat terhad pula, setiap pesawat ialah nadi kepada jadual harian. Satu gangguan teknikal boleh bertukar menjadi kelewatan berantai.
Walaupun hanya satu alat ganti lewat tiba, jadual penerbangan untuk beberapa hari berikutnya boleh turut terjejas.
Kesan penarikan pesawat daripada jadual mencerminkan dilema tetap dalam dunia penerbangan, iaitu keseimbangan antara keselamatan dan kelangsungan komersial.
Dari sudut keselamatan, pesawat wajib dikeluarkan daripada operasi sehingga jurutera bertauliah mengesahkan ia layak terbang. Keputusan ini tidak boleh dikompromi. Namun keputusan yang betul dari sudut keselamatan tetap membawa kesan komersial yang berat.
Penumpang terkandas, pusat panggilan dibanjiri aduan, kos pampasan meningkat dan reputasi syarikat boleh terhakis dalam masa yang singkat. Atas sebab itu, penyelenggaraan tidak boleh dilihat sebagai kerja teknikal semata-mata. Ia adalah sebahagian daripada strategi teras perniagaan penerbangan.
Satu lagi perkara yang sering mengelirukan ialah perbezaan antara jualan tiket dengan keuntungan sebenar. Wang daripada tiket yang dibeli lebih awal memang masuk ke dalam akaun syarikat, tetapi tanggungjawab terhadap penumpang belum selesai selagi penerbangan belum dilaksanakan.
Tiket yang dijual hari ini sebenarnya membawa kewajipan untuk menerbangkan penumpang pada masa akan datang. Jika wang itu digunakan untuk menutup kos semasa tanpa rizab yang mencukupi, syarikat boleh menghadapi tekanan besar apabila penerbangan perlu dibatalkan, bayaran balik perlu dibuat atau kos teknikal meningkat secara tiba-tiba.
Hal ini jelas menunjukkan bahawa aliran tunai ialah nadi senyap kepada kelangsungan sesebuah syarikat penerbangan. Untung di atas kertas tidak semestinya bermakna wang tunai cukup untuk membayar kos harian.
Bahan api perlu dibayar. Gaji pekerja perlu disediakan. Pajakan pesawat perlu diselesaikan. Jika semua kewajipan ini datang lebih cepat daripada aliran masuk sebenar, syarikat akan mula terhimpit walaupun tempahan tiket kelihatan banyak.
Keadaan ini menjadi lebih mencabar kerana banyak kos dalam industri penerbangan terikat kepada mata wang asing, khususnya dolar Amerika Syarikat. Apabila kadar pertukaran melemah, kos sebenar yang perlu ditanggung syarikat boleh meningkat walaupun operasi harian kelihatan tidak banyak berubah.
Malaysia pernah menyaksikan pengajaran ini melalui Rayani Air. Syarikat itu mencuri perhatian dengan identiti pasaran yang berbeza dan menerima liputan meluas pada awal kemunculannya.
Namun perhatian awam dan keunikan jenama tidak mencukupi apabila asas pengurusan, kewangan dan pematuhan operasi tidak cukup kukuh.
Selain itu, MYAirline pula bermula dengan imej segar dalam pasaran domestik, tetapi pemberhentian operasi secara mengejut akibat tekanan kewangan memberi kesan besar kepada penumpang yang telah membuat tempahan.
Kes ini menunjukkan bahawa sambutan pengguna dan promosi menarik tidak mencukupi jika struktur modal, aliran tunai dan pelan kesinambungan operasi tidak cukup kuat.
Spirit Airlines di Amerika Syarikat pula menunjukkan bahawa cabaran ini tidak hanya berlaku kepada syarikat kecil atau baharu. Syarikat yang pernah dikenali sebagai pelopor model tambang ultra rendah juga boleh goyah apabila hutang, kos operasi, persaingan dan perubahan kehendak penumpang bergerak serentak.
Kepercayaan penumpang juga merupakan aset yang tidak boleh dipandang ringan. Apabila kelewatan dan pembatalan berlaku berulang kali, penumpang mula menukar tingkah laku. Mereka membeli tiket lebih lewat, memilih syarikat lain atau hanya menggunakan perkhidmatan tersebut apabila tiada pilihan lain.
Dalam era media sosial, reputasi syarikat penerbangan boleh terhakis dengan sangat cepat. Kadangkala masalah teknikal yang dikendalikan dengan betul dari sudut keselamatan tetap dilihat negatif kerana penumpang tidak menerima penjelasan yang jelas dan tepat pada masanya.
Oleh sebab itu komunikasi krisis bukan lagi tugas sampingan. Ia sebahagian daripada operasi penerbangan moden. Penumpang boleh menerima kelewatan dengan lebih tenang apabila diberikan maklumat yang jujur dan konsisten.
Sebaliknya, kelewatan yang kecil pun boleh mencetuskan kemarahan apabila maklumat bercanggah atau lambat.
Pengawal selia, termasuk Pihak Berkuasa Penerbangan Awam Malaysia, turut memainkan peranan penting. Lesen operasi bukan sekadar dokumen pentadbiran. Ia mencerminkan keyakinan bahawa sesebuah syarikat mempunyai keupayaan teknikal, kewangan dan pengurusan untuk terus beroperasi dengan selamat.
Apabila isu kewangan mula mengganggu operasi, kesannya boleh melangkaui soal keuntungan. Ia boleh menjejaskan penyelenggaraan, latihan kru, kebajikan pekerja, perkhidmatan kepada penumpang dan keyakinan keseluruhan terhadap syarikat.
Faktor tenaga kerja juga tidak boleh dipandang kecil. Juruterbang, jurutera penyelenggaraan, kru kabin dan pegawai kawalan kualiti bukan tenaga kerja yang boleh diganti secara segera. Mereka memerlukan latihan, pensijilan dan pengalaman.
Sekiranya syarikat berkembang terlalu cepat tanpa membina tenaga kerja yang mencukupi, jadual penerbangan mungkin kelihatan baik di atas kertas tetapi rapuh dalam pelaksanaan.
Begitu juga dengan rangkaian laluan yang berkembang. Tidak semua laluan baharu bermaksud pertumbuhan yang sihat. Jika laluan dibuka semata-mata untuk menunjukkan perkembangan tanpa asas pasaran yang kukuh, ia boleh menjadi beban kepada keseluruhan rangkaian.
Industri penerbangan tidak memberi ruang besar kepada kelemahan yang dibiarkan berpanjangan. Sejarah menunjukkan bahawa pasaran yang kelihatan ada tidak semestinya cukup untuk menyelamatkan syarikat jika asas pengurusan, kewangan, operasi dan keyakinan penumpang tidak cukup kukuh.
- Penulis memiliki Sarjana Muda Kejuruteraan (Mekanikal-Aeronautik) dari Universiti Teknologi Malaysia (UTM) dan pernah berkhidmat di Hornbill Skyways Sdn Bhd.