SELEPAS lebih lima dekad pelaksanaan Dasar Ekonomi Baru (DEB) sejak 1971, pembangunan ekonomi Bumiputera kini berada pada persimpangan sejarah yang memerlukan keberanian intelektual, ketegasan dasar dan pembaharuan institusi.
Persoalan besar yang harus dijawab bukan lagi sekadar berapa ramai orang Bumiputera berjaya keluar daripada kemiskinan, memperoleh pendidikan tinggi atau memasuki sektor profesional, tetapi sejauh manakah masyarakat Bumiputera benar-benar memiliki, menguasai dan mencipta kekayaan dalam struktur ekonomi negara.
Kejayaan dasar pembangunan terdahulu tidak wajar dinafikan. DEB telah membuka ruang mobiliti sosial, memperluas pendidikan dan melahirkan kelas menengah Bumiputera yang semakin besar.
Namun, pencapaian tersebut belum semestinya diterjemahkan kepada penguasaan modal, teknologi, perusahaan berskala besar dan rantaian nilai ekonomi.
Hakikatnya, masyarakat yang maju sebagai pengguna dan pekerja belum tentu mempunyai kekuatan yang setara sebagai pemilik modal, pengeluar dan pencipta kekayaan.
Oleh itu, menjelang 2035, agenda ekonomi Bumiputera memerlukan anjakan paradigma daripada pembangunan berasaskan penyertaan kepada pembangunan yang menggabungkan empat kekuatan utama, iaitu penyertaan, pemilikan, produktiviti dan penguasaan ekonomi.
Mengiktiraf kejayaan, memahami jurang pembangunan
Pada 1970, kadar kemiskinan mutlak Malaysia berada pada paras 49.3 peratus. Menurut siri data Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM), angka tersebut telah menurun kepada 5.1 peratus pada 2024.
Walaupun kaedah dan garis kemiskinan berubah mengikut masa, perkembangan jangka panjang ini memperlihatkan transformasi sosioekonomi negara yang amat besar.
Bagaimanapun, pengurangan kemiskinan tidak bererti jurang ekonomi telah diselesaikan sepenuhnya. Laporan Penyiasatan Pendapatan Isi Rumah 2024 menunjukkan pendapatan penengah bulanan isi rumah Bumiputera sekitar RM6,555, berbanding RM8,933 bagi isi rumah Cina dan RM7,964 bagi isi rumah India.
Purata pendapatan isi rumah Bumiputera pula ialah RM8,220, berbanding RM11,494 bagi isi rumah Cina.
Ekonomi Bumiputera
Statistik Bumiputera merangkumi masyarakat Melayu dan Bumiputera Sabah serta Sarawak. Justeru, angka ini tidak boleh dianggap menggambarkan kedudukan orang Bumiputera secara khusus.
Namun, data tersebut menunjukkan bahawa jurang pendapatan antara kelompok masyarakat masih merupakan cabaran pembangunan negara. Lebih penting, perbezaan pendapatan hanyalah sebahagian daripada persoalan lebih besar, iaitu jurang pemilikan aset, akses pembiayaan, produktiviti perusahaan dan pengumpulan kekayaan antara generasi.
Pembangunan ekonomi tidak boleh hanya diukur berdasarkan jumlah pendapatan yang diterima setiap bulan. Sebaliknya, kita perlu bertanya berapa banyak kekayaan yang dapat dikumpulkan, dilaburkan dan diwariskan kepada generasi berikutnya.
Paradoks kelas menengah Bumiputera
Antara kejayaan pembangunan Bumiputera ialah pembentukan kelompok profesional dalam perkhidmatan awam, pendidikan, perbankan, perundangan, perubatan dan sektor korporat.
Namun, terdapat paradoks yang semakin ketara apabila peningkatan pendidikan dan status pekerjaan tidak semestinya menghasilkan peningkatan pemilikan ekonomi yang seimbang.
DOSM melaporkan Malaysia mempunyai 5.98 juta siswazah pada 2024, dengan kadar pengangguran siswazah sebanyak 3.2 peratus.
Bagaimanapun, kira-kira 1.6 juta siswazah bekerja dalam pekerjaan yang tidak sepadan dengan tahap kemahiran mereka, bersamaan 32.2 peratus daripada siswazah bekerja. Angka kebangsaan ini memperlihatkan cabaran penggunaan modal insan secara optimum.
Masyarakat Bumiputera tidak boleh terus bergantung pada model mobiliti sosial yang menjadikan pekerjaan bergaji sebagai kemuncak kejayaan ekonomi.
Pekerjaan profesional memang penting kerana menjamin pendapatan, kestabilan dan pembentukan kelas menengah. Namun, ekonomi masa depan menuntut masyarakat yang turut mampu membangunkan perusahaan, menghasilkan teknologi, mengkomersialkan penyelidikan dan memiliki aset produktif.
Kita memerlukan lebih ramai jurutera Bumiputera yang bukan sekadar bekerja dalam industri teknologi, tetapi membangunkan syarikat teknologi sendiri.
Begitu juga ahli akademik yang menghasilkan inovasi komersial, profesional kewangan yang membina institusi pelaburan, serta usahawan yang menguasai pasaran serantau.
Inilah peralihan daripada ekonomi berasaskan kelayakan kepada ekonomi berasaskan keupayaan mencipta nilai.
Daripada keusahawanan kecil kepada penguasaan pasaran
Malaysia mempunyai ekosistem perusahaan mikro, kecil dan sederhana (PMKS) yang sangat penting kepada pembangunan nasional.
Menurut DOSM, PMKS menyumbang 39.7 peratus kepada Keluaran Dalam Negara Kasar (KDNK) pada 2025, dengan nilai ditambah RM689.8 bilion. Eksport PMKS pula mencapai RM214.5 bilion, manakala sektor ini menyediakan pekerjaan kepada 8.09 juta orang, bersamaan 48.7 peratus jumlah guna tenaga negara.
Angka tersebut memperlihatkan potensi besar perusahaan tempatan. Namun, persoalan strategik untuk ekonomi Bumiputera ialah sejauh manakah perusahaan milik Bumiputera mampu berkembang daripada perniagaan mikro kepada syarikat sederhana, seterusnya menjadi perusahaan nasional dan antarabangsa.
Dasar keusahawanan tidak seharusnya berpuas hati dengan jumlah usahawan baharu yang berjaya diwujudkan atau banyaknya pembiayaan yang disalurkan. Ukuran sebenar perlu merangkumi kadar kelangsungan perniagaan, pertumbuhan hasil jualan, penciptaan pekerjaan berkualiti, pengembangan eksport, penguasaan teknologi dan kemampuan membina jenama sendiri.
Program pembiayaan juga perlu disertai bimbingan pengurusan, integrasi rantaian bekalan, penyelidikan pasaran dan pembinaan jaringan perniagaan antarabangsa. Melahirkan seribu perniagaan kecil tidak semestinya memberikan kesan ekonomi yang sama seperti membangunkan sejumlah perusahaan berdaya saing yang mampu menembusi pasaran global.
Kedua-duanya diperlukan, tetapi strategi pembangunan mestilah mempunyai laluan jelas daripada pembentukan usahawan kepada pembesaran perusahaan.
Reformasi institusi ekonomi Bumiputera
Malaysia mempunyai pelbagai institusi pembangunan Bumiputera seperti MARA, Permodalan Nasional Berhad (PNB), TEKUN Nasional, TERAJU dan institusi pembiayaan pembangunan yang melaksanakan mandat berbeza.
Kewujudan institusi tersebut merupakan kekuatan penting. Namun, cabaran masa depan bukan semata-mata kekurangan institusi atau sumber kewangan, sebaliknya keberkesanan penyelarasan, kejelasan mandat dan pengukuran impak terhadap pembentukan kekayaan masyarakat.
Sudah sampai masanya keberhasilan dasar ekonomi Bumiputera dinilai berdasarkan perubahan struktur ekonomi, bukan sekadar jumlah peruntukan yang dibelanjakan.
Sebagai contoh, pembiayaan RM100 juta tidak seharusnya dianggap kejayaan hanya kerana keseluruhannya telah disalurkan. Sebaliknya, persoalan utama ialah berapa banyak perusahaan berjaya berkembang, meningkatkan produktiviti, mewujudkan pekerjaan dan mengurangkan kebergantungan terhadap bantuan.
Reformasi institusi juga perlu mengutamakan ketelusan, profesionalisme, pemilihan penerima berdasarkan potensi serta pemantauan prestasi secara berkala.
Pembangunan ekonomi Bumiputera yang berkesan tidak boleh terperangkap dalam budaya kebergantungan berpanjangan. Bantuan mesti menjadi pemangkin keupayaan berdikari, bukannya mekanisme mengekalkan kelemahan struktur.
Pendidikan, teknologi dan ekonomi masa depan
Menjelang 2035, persaingan ekonomi tidak lagi ditentukan semata-mata oleh tanah, modal fizikal atau jumlah tenaga kerja. Kecerdasan buatan, automasi, teknologi kewangan, ekonomi digital dan penyelidikan saintifik akan semakin menentukan kedudukan sesuatu masyarakat dalam rantaian nilai.
Justeru, pembangunan modal insan Bumiputera mesti melampaui penghasilan graduan dan pemegang ijazah.
Universiti, institusi latihan teknikal dan industri perlu membentuk ekosistem yang membolehkan ilmu diterjemahkan kepada inovasi, paten, perusahaan serta harta intelek.
Kelemahan penguasaan teknologi berisiko menyebabkan masyarakat Bumiputera terus menjadi pengguna aplikasi, perkhidmatan dan teknologi yang dibangunkan pihak lain.
Keutamaan baharu perlu diberikan kepada penyelidikan gunaan, pembinaan syarikat pemula teknologi, kecekapan digital dan kebolehan menembusi pasaran antarabangsa.
Pada masa sama, pendidikan ekonomi, literasi kewangan, pemikiran kritis dan etika keusahawanan perlu diperkukuh sejak peringkat awal pendidikan.
Kemajuan ekonomi Bumiputera bukan sekadar persoalan penguasaan sumber, tetapi juga kemampuan masyarakat membangunkan budaya inovasi, disiplin, integriti dan keberanian mengambil risiko secara bijaksana.
Menjadikan 2035 titik perubahan
Agenda Ekonomi Bumiputera 2035 perlu mengemukakan petunjuk prestasi yang lebih menyeluruh. Pemilikan ekuiti korporat kekal penting, tetapi tidak mencukupi sebagai satu-satunya ukuran kemajuan.
Penilaian baharu mesti merangkumi pemilikan perusahaan produktif, pertumbuhan aset isi rumah, penyertaan dalam industri bernilai tinggi, produktiviti pekerja, keupayaan eksport serta pengurangan jurang kekayaan dalam masyarakat Bumiputera sendiri.
Pembangunan ekonomi Bumiputera juga tidak boleh mengabaikan ketidakseimbangan wilayah, khususnya antara bandar dengan luar bandar, selain perbezaan peluang yang dihadapi golongan muda, wanita dan masyarakat berpendapatan rendah.
Lebih penting, agenda ini harus dilaksanakan dalam kerangka ekonomi nasional yang inklusif, berdaya saing dan tidak menganggap kejayaan sesuatu komuniti sebagai kerugian kepada komuniti lain.
Kemampuan lebih tinggi
Pada akhirnya, pembangunan Bumiputera tidak wajar dinilai berdasarkan sejauh mana masyarakat bergantung kepada perlindungan ekonomi, tetapi sejauh mana mereka mampu bersaing, mencipta nilai dan menyumbang kepada kemakmuran bersama.
Matlamat 2035 bukan sekadar melahirkan lebih ramai orang Bumiputera yang berpendapatan tinggi, tetapi membina masyarakat Bumiputera yang memiliki kekayaan, menguasai ilmu, menerajui perusahaan dan mewariskan keupayaan ekonomi kepada generasi berikutnya.
Inilah perubahan pemikiran yang mesti menjadi asas pembangunan masa depan: daripada masyarakat pengguna kepada masyarakat pencipta kekayaan; daripada penerima peluang kepada pembina peluang; dan daripada penyertaan ekonomi kepada penguasaan ekonomi yang produktif, adil, beretika dan berkekalan.
- Datuk Profesor Dr Awang Azman Awang Pawi adalah ahli akademik di Universiti Malaya, Kuala Lumpur. Beliau kini ialah Ahli Majlis Penasihat Perpaduan Negara dan Felo Kanan Akademi Kenegaraan Malaysia. Baru-baru ini beliau menerima Anugerah Buku Terbaik Premier Sarawak.
