KUCHING, 4 Oktober: Sarawak tidak pernah menolak pengiktirafan terhadap Akta Kemajuan Petroleum 1974 (PDA 1974), sebaliknya persoalan sebenar ialah bagaimana akta itu terpakai di Sarawak tanpa mengetepikan undang-undang serta hak perlembagaan negeri.
Ahli Dewan Negara, Senator Dato’ Ahmad Ibrahim berkata demikian sebagai maklum balas terhadap kenyataan bekas Menteri Undang-Undang, Datuk Zaid Ibrahim, berhubung Petronas, Petros serta kedudukan hak minyak dan gas Sarawak.
Menurutnya, pengiktirafan terhadap PDA 1974 sebagai undang-undang Malaysia tidak pernah menjadi isu.
Sebaliknya, katanya, persoalan dari sudut perlembagaan dan undang-undang ialah bagaimana PDA 1974 terpakai di Sarawak tanpa mengetepikan, menggantikan atau meniadakan undang-undang Sarawak yang telah sedia ada, termasuk hak-hak perlembagaan negeri.
Sejarah undang-undang petroleum Sarawak
Ahmad berkata, perbincangan mengenai isu itu perlu bermula dengan fakta bahawa Malaysia hanya dibentuk pada 16 September 1963, manakala Persekutuan Tanah Melayu mencapai kemerdekaan pada 31 Ogos 1957.
Katanya, Sarawak telah mempunyai industri petroleum serta undang-undang sendiri berkaitan tanah, minyak dan perlombongan sebelum pembentukan Malaysia.
Antaranya:
- Pengeluaran minyak di Miri bermula pada 1910.
- Telaga minyak Miri No. 1 atau Grand Old Lady digerudi pada 1910.
- Sarawak mempunyai Ordinan Perlombongan Minyak 1958 (OMO 1958), lima tahun sebelum pembentukan Malaysia dan 16 tahun sebelum PDA 1974 diperkenalkan.
“Sejarah ini tidak boleh diketepikan dengan memulakan keseluruhan perbincangan dari tahun 1974,” jelasnya.
Tambah beliau, kedudukan undang-undang yang telah wujud sebelum Hari Malaysia turut diberi perhatian ketika Malaysia dibentuk.
“Seksyen 73 Akta Malaysia 1963 memperuntukkan undang-undang yang telah berkuat kuasa sebelum Hari Malaysia terus berkuat kuasa selepas pembentukan Malaysia, tertakluk kepada peruntukan akta berkenaan serta undang-undang yang dibuat selepas itu.
“Perkara 159A Perlembagaan Persekutuan turut memberikan kesan perlembagaan kepada Bahagian IV Akta Malaysia 1963.
“Maka, OMO 1958 tidak boleh diketepikan seolah-olah ia tidak pernah wujud atau dianggap secara automatik menjadi tidak relevan hanya kerana PDA 1974 kemudiannya digubal,” ulasnya.
Petros bukan untuk menggantikan Petronas
Mengenai peranan Petros sebagai agregator gas Sarawak, Ahmad berkata kewujudan Petros tidak bermaksud Petronas perlu disingkirkan daripada Sarawak.
“Deklarasi Bersama Kerajaan Persekutuan dan kerajaan Sarawak pada 21 Mei 2025 mengiktiraf bahawa undang-undang Persekutuan dan Sarawak berkaitan pengagihan gas perlu wujud bersama dan dihormati,” katanya.
Menurutnya, di bawah kerangka itu:
- Petronas terus menjalankan fungsi dan tanggungjawabnya di bawah PDA 1974.
- Petros diiktiraf sebagai agregator gas Sarawak berkuat kuasa 1 Mac 2025.
- Susunan eksport LNG Petronas yang sedia ada tidak terjejas.
“Oleh itu, mengatakan bahawa Petros semata-mata sedang ‘menggantikan’ atau ‘menyingkirkan’ Petronas tidak menggambarkan keadaan sebenar dengan tepat.
“Petros mempunyai peranan yang sah di Sarawak tanpa bermaksud Petronas perlu berhenti menjadi syarikat petroleum nasional Malaysia.
“Kedua-duanya boleh beroperasi dalam kerangka undang-undang dan komersial masing-masing,” jelasnya.
Nilai komersial bukan penentu hak perlembagaan
Mengenai dakwaan Petronas mungkin kehilangan berbilion ringgit susulan perubahan dalam perniagaan gas Sarawak, Ahmad berkata nilai komersial tidak boleh dengan sendirinya menentukan bidang kuasa perlembagaan.
Jelasnya, Petronas sememangnya institusi nasional penting dan kekuatan kewangannya mempunyai kepentingan besar kepada Malaysia.
“Namun, sekiranya sesuatu hak perlembagaan atau hak undang-undang memang wujud, hak tersebut tidak akan hilang hanya kerana pengiktirafan terhadap hak itu mungkin memberi kesan kepada pendapatan atau keuntungan pihak lain.
“Angka antara RM10 bilion hingga RM20 bilion yang pernah dilaporkan berkaitan keuntungan eksport gas Sarawak juga perlu dilihat dengan tepat.
“Angka tersebut lebih merupakan anggaran keuntungan berkaitan eksport gas Sarawak dan bukannya jumlah yang telah diaudit serta terbukti akan hilang secara automatik daripada Petronas akibat peranan Petros,” tambahnya.
Kes Shell MDS bukan penentu muktamad hak Sarawak
Mengenai pertikaian melibatkan Shell MDS, Ahmad berkata keputusan mahkamah berhubung pembayaran kepada Petronas perlu dihormati.
Bagaimanapun, katanya, keputusan tersebut tidak menentukan secara muktamad persoalan perlembagaan lebih luas mengenai bidang kuasa perundangan dan kawal selia antara Sarawak dengan Persekutuan dalam soal minyak dan gas.
Beliau berkata, pertikaian komersial berhubung pihak yang sepatutnya menerima pembayaran berdasarkan kontrak sedia ada tidak boleh digambarkan seolah-olah ia telah memadamkan atau menafikan kedudukan undang-undang Sarawak.
PDA 1974 bukan perkara yang sudah selesai
Ahmad turut tidak bersetuju dengan pendirian bahawa Sarawak perlu terlebih dahulu mengiktiraf hak PETRONAS di bawah PDA 1974 sebagai perkara yang tidak boleh dirunding sebelum peranan PETROS boleh dibincangkan.
Katanya, pendekatan itu terlebih dahulu menganggap satu pihak sudah mempunyai jawapan muktamad terhadap persoalan perlembagaan yang masih memerlukan penentuan kehakiman.
“Petronas sendiri telah pergi ke Mahkamah Persekutuan untuk mendapatkan penjelasan mengenai kerangka kawal selia yang terpakai terhadap operasinya di Sarawak.
“Kerajaan Sarawak juga telah membawa persoalan perlembagaannya sendiri ke Mahkamah Persekutuan,” jelasnya.
Tambah beliau, Mahkamah Persekutuan telah menetapkan lima hari bermula 25 Januari 2027 untuk mendengar petisyen berasingan oleh Petronas dan kerajaan Sarawak berkaitan undang-undang minyak dan gas Persekutuan serta Sarawak.
“Justeru, menyifatkan tafsiran satu pihak sebagai sesuatu yang sudah ‘tidak boleh dirunding’ adalah terlalu awal.
“Perlembagaan Persekutuan sebagai undang-undang tertinggi negara perlu menjadi antara asas utama dalam menentukan persoalan tersebut,” ujarnya.
Kedudukan Sarawak berbeza
Mengenai hujah bahawa negeri pengeluar minyak lain mungkin mengambil pendekatan sama seperti Sarawak, Ahmad berkata perbandingan itu tidak mengambil kira kedudukan sejarah dan perlembagaan Sarawak.
“Bukan semua negeri pengeluar minyak di Malaysia mempunyai sejarah, kerangka undang-undang sebelum pembentukan Malaysia serta susunan perlembagaan seperti Sarawak.
“Sarawak telah mempunyai sistem pemerintahannya sendiri, undang-undang sendiri yang mengawal tanah serta sumber aslinya dan industri petroleum yang telah wujud sebelum Malaysia dibentuk.
“Kedudukan sejarah dan perlembagaan tersebut perlu dinilai berdasarkan merit dan asasnya sendiri,” katanya.
Beliau berkata, perkara itu bukan usaha menggalakkan setiap negeri melemahkan Petronas, sebaliknya berkaitan kedudukan Sarawak dalam sebuah Persekutuan yang mempunyai susunan perlembagaan berbeza.
Petronas dan Petros boleh wujud bersama
Ahmad menjelaskan, isu tersebut tidak sepatutnya dilihat sebagai pertandingan antara Petronas dengan Petros atau antara Malaysia dengan Sarawak.
“Petronas telah memainkan peranan yang amat penting kepada Malaysia dan sewajarnya terus memainkan peranan tersebut.
“Petros pula mempunyai tanggungjawab yang sah untuk memperluas penyertaan Sarawak serta memajukan kepentingan Sarawak dalam industri minyak dan gasnya sendiri mengikut undang-undang.
“Kewujudan dan peranan satu pihak tidak memerlukan pihak lain dimusnahkan atau dilemahkan.
“Deklarasi Bersama pada 21 Mei 2025 sendiri telah mengiktiraf prinsip bahawa undang-undang Persekutuan dan Sarawak berkaitan pengagihan gas perlu wujud bersama dan dihormati,” tegasnya.
Titik permulaan yang betul
Ahmad berkata, perbincangan mengenai kedudukan minyak dan gas Sarawak perlu mengambil kira:
- Perlembagaan Persekutuan.
- Akta Malaysia 1963.
- Fakta bahawa Malaysia dibentuk pada 16 September 1963.
- Undang-undang minyak dan perlombongan Sarawak yang telah wujud sebelum pembentukan Malaysia, termasuk OMO 1958.
- PDA 1974 sebagai undang-undang Persekutuan dengan pemakaiannya di Sarawak ditentukan tanpa mengetepikan undang-undang serta hak perlembagaan Sarawak.
- Peranan mahkamah dalam menentukan persoalan perlembagaan yang masih dipertikaikan.
“Itu bukan penolakan terhadap Malaysia. Itulah federalisme yang berfungsi berlandaskan undang-undang.
“Sarawak tidak meminta lebih daripada apa yang diperuntukkan oleh undang-undang, sejarah serta susunan perlembagaan yang membentuk Malaysia.
“Tetapi Sarawak juga tidak seharusnya diminta untuk menerima sesuatu yang kurang daripada hak tersebut,” ujarnya.
Untuk rekod, Zaid sebelum ini dalam hantarannya di aplikasi Facebook berpandangan tuntutan hak Sarawak tidak seharusnya menjadi alasan untuk melemahkan Petronas serta menegaskan kepentingan keselamatan tenaga negara perlu dipelihara.
