FOTOGRAFI bukan sekadar menekan butang kamera untuk merakam gambar, sebaliknya merupakan satu bentuk seni yang memerlukan pemahaman mendalam terhadap cahaya, komposisi dan teknik visual.
Kata-kata terkenal oleh jurufoto legenda dunia, Ansel Adams ini menggambarkan bahawa setiap gambar yang dihasilkan bukanlah sesuatu yang berlaku secara kebetulan, tetapi merupakan hasil daripada perancangan, kreativiti dan kemahiran teknikal.
Ansel Adams yang lahir pada 1902 dan terkenal dengan karya fotografi landskap hitam putih di Amerika Syarikat, khususnya di kawasan Yosemite, merupakan antara tokoh yang banyak mempengaruhi dunia fotografi moden.
Beliau juga dikenali sebagai pelopor dalam teknik kawalan pencahayaan dan ketajaman imej melalui sistem yang dikenali sebagai Zone System.
Sehingga hari ini, prinsip yang diperkenalkan oleh beliau masih menjadi rujukan utama dalam kalangan jurugambar profesional di seluruh dunia.
Dalam era teknologi masa kini, asas fotografi ini bukan sahaja digunakan oleh jurugambar, malah turut menjadi rujukan dalam perkembangan kecerdasan buatan (AI) bagi menghasilkan imej digital melalui arahan teks yang dikenali sebagai prompt.
Dalam fotografi, lensa memainkan peranan penting dalam menentukan sudut pandang dan perspektif sesuatu gambar.
Lensa sudut luas seperti 16 milimeter (mm) hingga 24mm sering digunakan dalam fotografi landskap kerana ia mampu merakam pemandangan yang lebih luas.
Selain itu, ia juga memberi penekanan kepada elemen di bahagian latar hadapan gambar, sekali gus menghasilkan perspektif yang dramatik.
Sebaliknya, lensa yang lebih panjang seperti 85mm hingga 135mm lazim digunakan dalam fotografi potret.
Lensa ini menghasilkan kesan yang dikenali sebagai pemampatan lensa, iaitu keadaan di mana jarak antara subjek dan latar belakang kelihatan lebih dekat atau rapat.
Kesan tersebut menjadikan wajah subjek kelihatan lebih semula jadi dan seimbang selain menghasilkan latar belakang yang lembut dan kabur.
Tidak hairanlah ramai jurugambar profesional memilih lensa 85mm sebagai lensa utama dalam fotografi potret kerana ia mampu menghasilkan imej yang kelihatan lebih elegan dan profesional.
Selain lensa, bukaan lensa juga merupakan elemen penting dalam fotografi.
Ia biasanya dinyatakan dalam bentuk nombor seperti f/1.4, f/2.8, f/5.6 atau f/11.
Nombor yang lebih kecil sebenarnya menunjukkan bukaan lensa yang lebih besar dan membenarkan lebih banyak cahaya masuk ke dalam kamera.
Dalam fotografi potret, bukaan lensa besar seperti f/1.4 hingga f/2 sering digunakan kerana ia menghasilkan kesan kedalaman medan cetek, iaitu keadaan di mana subjek utama kelihatan tajam manakala latar belakang menjadi kabur atau dikenali sebagai bokeh.
Sebaliknya, dalam fotografi landskap, jurugambar biasanya menggunakan bukaan lensa yang lebih kecil seperti f/8 hingga f/11 bagi memastikan keseluruhan pemandangan kelihatan tajam.
Perbezaan ini menunjukkan bahawa bukaan lensa bukan sekadar mengawal cahaya, tetapi turut menentukan suasana dan mood visual sesebuah gambar.
Selain aspek teknikal kamera, komposisi gambar juga memainkan peranan penting dalam menghasilkan imej yang lebih hidup dan menarik.
Salah satu teknik yang sering digunakan oleh jurugambar profesional ialah teknik layering yang merujuk kepada penyusunan tiga elemen utama dalam sesuatu gambar, iaitu latar hadapan, subjek dan latar belakang.
Latar hadapan merujuk kepada objek di bahagian hadapan gambar seperti daun, batu atau tingkap yang membantu memberikan kedalaman kepada imej.
Subjek pula merupakan fokus utama gambar, manakala latar belakang memberikan konteks kepada keseluruhan cerita seperti gunung, bandar atau langit dramatik.
Gabungan ketiga-tiga lapisan ini menjadikan gambar kelihatan lebih dinamik dan seolah-olah mempunyai dimensi tiga.
Teknik ini sering digunakan oleh jurugambar dokumentari dan alam semula jadi.
Perkembangan teknologi kecerdasan buatan (AI) kini membuka dimensi baharu dalam dunia visual.
Melalui sistem penjana imej berasaskan AI, pengguna boleh menghasilkan gambar hanya dengan menulis arahan teks atau prompt.
Menariknya, kebanyakan sistem AI visual dilatih menggunakan jutaan imej fotografi sebenar.
Oleh itu, apabila pengguna memasukkan istilah seperti 85mm lens, shallow depth of field atau cinematic lighting, sistem AI akan cuba menghasilkan imej yang meniru gaya fotografi profesional.
Sebagai contoh, arahan seperti, “portrait photography, 85mm lens, f/1.4 aperture, shallow depth of field, cinematic lighting”
biasanya akan menghasilkan imej yang menyerupai potret majalah fesyen.
Ini menunjukkan bahawa asas fotografi masih menjadi rujukan utama walaupun imej dihasilkan melalui teknologi AI.
Walaupun teknologi AI semakin canggih dalam menghasilkan imej yang kelihatan realistik, ia sebenarnya lebih sesuai dilihat sebagai alat pembelajaran dan rujukan visual, bukannya pengganti kepada jurugambar sebenar.
Pengalaman sebenar mengambil gambar menggunakan kamera digital atau kamera DSLR masih tidak dapat digantikan oleh teknologi AI.
Proses memilih sudut yang tepat, menunggu cahaya yang sesuai, melaraskan tetapan kamera serta merakam detik yang unik merupakan pengalaman kreatif yang memberikan kepuasan tersendiri kepada jurugambar.
Bagi kebanyakan jurugambar, detik menekan butang pengatup kamera untuk merakam gambar sebenar di lapangan merupakan satu pengalaman seni yang tidak boleh digantikan oleh sistem automatik.
Dalam konteks ini, AI boleh dilihat sebagai alat tambahan yang membantu memahami konsep visual, bereksperimen dengan komposisi serta memberi inspirasi kepada jurugambar.
Kesimpulannya, walaupun teknologi visual terus berkembang pesat, prinsip asas fotografi masih kekal relevan.
Pemilihan lensa, kawalan bukaan lensa dan komposisi yang baik merupakan asas penting dalam menghasilkan imej yang berkualiti tinggi.
Teknologi AI pula membuka ruang baharu dalam dunia kreatif, namun ia tetap bergantung kepada prinsip yang sama yang telah lama digunakan oleh jurugambar.
Akhirnya, kamera di tangan manusia masih menjadi alat utama yang merakam detik sebenar kehidupan, sesuatu yang tidak dapat digantikan sepenuhnya oleh mana-mana teknologi.
Nota: Penulisan ini dikongsi sebagai satu pemerhatian peribadi penulis sebagai wartawan Utusan Sarawak dan moderator Facebook kumpulan Prompters Malaya, kumpulan AI terbesar di Malaysia yang kini mempunyai jumlah 698,960 ahli setakat ini. Jika ada yang merasakan pandangan ini menyentuh diri pembaca, diharapkan ia dapat diterima dengan hati terbuka sebagai ruang untuk refleksi dan penambahbaikan bersama.
Oleh Earl Anek