KUCHING: ADUN Batu Kitang, Dato Ir Lo Khere Chiang, menolak dakwaan bahawa perjuangan Sabah dan Sarawak untuk mendapatkan hak di bawah Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) merupakan usaha untuk ‘menjajah’ atau menguasai Malaya, sambil menyifatkan dakwaan sedemikian sebagai memesongkan sejarah perlembagaan Malaysia.
Mengulas kenyataan di Facebook bekas Menteri Undang-Undang, Datuk Mohd Zaid Ibrahim, mengenai autonomi imigresen Sabah dan Sarawak, Lo berkata kedua-dua negeri Borneo itu tidak pernah berhasrat untuk menguasai Semenanjung Malaysia, rakyatnya atau sumbernya.
“Retorik sedemikian seolah-olah memutarbelitkan sejarah. Sarawak dan Sabah tidak mempunyai keinginan untuk menjajah Malaya. Apa yang kami tuntut adalah lebih mudah — menghormati perlindungan, hak dan aturan perlembagaan yang dipersetujui ketika Malaysia dibentuk pada 1963,” katanya ketika ditemu bual Utusan Sarawak.
Lo menegaskan bahawa MA63 bukan sekadar slogan politik, sebaliknya merupakan perjanjian yang ditandatangani pada 9 Julai 1963 oleh United Kingdom, Persekutuan Tanah Melayu, Borneo Utara, Sarawak dan Singapura berkaitan pembentukan Malaysia.
Beliau merujuk Perkara VIII MA63 yang menghendaki kerajaan-kerajaan berkaitan mengambil tindakan perundangan, eksekutif atau tindakan lain yang diperlukan bagi melaksanakan jaminan, aku janji dan cadangan yang terkandung dalam bahagian berkaitan Laporan Jawatankuasa Antara Kerajaan (IGC).
“Laporan IGC dan perlindungan yang dirunding sebelum Hari Malaysia tidak boleh diketepikan begitu sahaja sebagai tinggalan sejarah. Ia penting untuk memahami syarat-syarat yang menjadi asas persetujuan Sarawak dan Borneo Utara untuk menyertai pembentukan Malaysia,” katanya.
Mengenai autonomi imigresen, Lo berkata perbezaan antara melaksanakan kuasa perlembagaan di Sarawak dengan usaha mendapatkan kawalan ke atas wilayah lain adalah perkara asas yang perlu difahami.
“Sarawak tidak menentukan siapa yang boleh memasuki Selangor, Johor, Pulau Pinang atau Kelantan. Sarawak tidak mengawal imigresen ke Kuala Lumpur.
“Sarawak melaksanakan kuasa imigresen berkaitan Sarawak.
“Terdapat perbezaan besar antara menuntut kuasa ke atas wilayah orang lain dengan melaksanakan kuasa yang diiktiraf oleh perlembagaan ke atas wilayah sendiri. Yang pertama mungkin merupakan penguasaan. Yang kedua ialah federalisme,” katanya.
Lo turut menekankan bahawa sejarah Sarawak mendahului pembentukan Malaysia, dengan negeri itu telah membangunkan institusi pemerintahan, undang-undang dan pentadbirannya sendiri pada zaman pemerintahan Brooke.
Beliau berkata Majlis Umum (General Council), yang kemudiannya dikenali sebagai Council Negri dan menjadi pendahulu kepada Dewan Undangan Negeri Sarawak, mengadakan mesyuarat pertamanya pada 1867.
Sarawak pula menerima pemerintahan sendiri pada 22 Julai 1963 sebelum bersama-sama membentuk Malaysia pada 16 September tahun yang sama.
“Sejarah ini penting kerana Sarawak memasuki Malaysia dengan institusi, undang-undang dan kepentingannya sendiri yang telah wujud, dan para pemimpinnya berusaha memastikan perkara tersebut dilindungi dalam rundingan pembentukan Persekutuan baharu.
“Malaysia dibentuk berasaskan rundingan dan kompromi perlembagaan. Perlindungan khas untuk Sarawak dan Sabah bukanlah hadiah yang diberikan selepas Malaysia ditubuhkan. Ia lahir daripada aturan yang mengiringi pembentukan Malaysia itu sendiri,” katanya.
Mengenai minyak dan gas, Lo mengakui bahawa persoalan berkaitan petroleum, perairan wilayah dan pelantar benua adalah isu perundangan yang kompleks dan tidak wajar dipermudahkan menjadi slogan politik.
Beliau berkata Sarawak selama ini berpandangan bahawa sempadan sejarah serta undang-undang yang wujud sebelum Malaysia adalah relevan terhadap hak negeri itu ke atas petroleum dan sumber asli lain.
Pada masa sama, katanya, Kerajaan Persekutuan dan Petronas bergantung kepada perundangan Persekutuan selepas itu, termasuk Akta Kemajuan Petroleum 1974, sebagai asas kepada kuasa Persekutuan dan Petronas terhadap petroleum.
“Ini adalah persoalan undang-undang dan perlembagaan yang besar. Jika terdapat tafsiran yang bercanggah, ia hendaklah diselesaikan berdasarkan Perlembagaan Persekutuan, MA63, instrumen sejarah dan undang-undang yang berkaitan, dan jika perlu, ditentukan oleh mahkamah,” katanya.
Bagaimanapun, Lo berkata tuntutan supaya perkara-perkara tersebut diteliti secara sewajarnya tidak boleh dianggap sebagai cubaan Sarawak untuk ‘merampas’ atau ‘menjajah’ Malaya.
“Rakyat Sarawak berhak bertanya: apakah yang menjadi milik kita sebelum Malaysia dibentuk, apakah yang kita persetujui untuk diserahkan kepada Persekutuan, apakah yang kita persetujui untuk dikongsi dan apakah yang secara jelas kita kekalkan?
“Itu adalah persoalan yang sah dalam mana-mana Persekutuan yang berteraskan kedaulatan undang-undang,” katanya.
Lo turut mengingatkan agar bahasa yang bersifat mengapi-apikan dielakkan dalam perbahasan mengenai MA63 kerana penghinaan peribadi hanya akan mengalihkan perhatian daripada isu-isu perlembagaan yang sebenar.
Katanya, perkara utama ialah Sarawak dan Sabah tidak pernah menuntut kedudukan lebih tinggi atau penguasaan ke atas Semenanjung Malaysia.
“Justeru, biarlah kita jelas. Sarawak tidak mahu memerintah Malaya. Sabah juga tidak mahu memerintah Malaya.
“Kami tidak menuntut tanah, sumber atau hasil Semenanjung Malaysia. Kami tidak menuntut kuasa terhadap imigresen negeri-negeri di Semenanjung.
“Apa yang dituntut oleh rakyat Sabah dan Sarawak ialah penghormatan terhadap hak dan perlindungan yang terpakai kepada wilayah masing-masing serta aturan perlembagaan yang berkaitan dengan pembentukan Malaysia,” katanya.
Lo berkata menghormati perjanjian dan kompromi perlembagaan yang menjadi asas pembentukan Malaysia seharusnya mengukuhkan, bukannya melemahkan, Persekutuan.
“Malaysia tidak boleh diperkukuh dengan menganggap tuntutan hak perlembagaan oleh satu bahagian dalam Persekutuan sebagai ancaman kepada bahagian yang lain.
“Sebaliknya, kita perlu kembali kepada semangat bagaimana Malaysia dirancang — perkongsian, saling menghormati dan kesetiaan terhadap aturan perlembagaan yang dipersetujui pada 1963.
“Rakyat Sarawak dan Sabah tidak menuntut penguasaan ke atas Malaya. Mereka menuntut apa yang mereka percaya telah dipersetujui ketika Malaysia dibentuk, tidak lebih dan tidak kurang.
“Itu bukan penjajahan. Itulah yang sepatutnya menjadi asas kepada sebuah Persekutuan yang bermakna,” katanya.
